6. Sınıf Sözcükte Anlam Konu Anlatımı

İşte, çözümlü soru ve önemli notlarıyla 6. sınıf sözcükte anlam konu anlatımı:

6. Sınıf Sözcükte Anlam Konu Anlatımı

1) Gerçek Anlam

Sözcüklerin akılda uyandırdığı ilk anlamıdır. Başka bir ifadeyle sözlükteki anlamlarına gerçek anlam denir. Genellikle sanatlı ifadelerden uzak yalın anlatımlarda görülür.

Gerçek Anlam Örnekleri

Çürük diş çekildikten sonra doku ekimi yapılacakmış.
Lunaparktaki salıncak dönmeye başlayınca çığlık sesleri geliyordu.
Dalgaların kayalıklara çarpmasıyla su köpürüyordu.
Yeni alınmış bir kitabın kokusu çok hoş olur.

2) Mecaz Anlam

Sözcüklerin gerçek anlamdan uzaklaşarak yeni anlamlar kazanmasıdır. Genellikle soyut anlamlardır. Mesela yukarıda gerçek anlamda kullanılan “dönmek” sözcüğünü “Aldığımız karardan dönersek, müşterilerin güvenini kaybederiz.” cümlesinde vazgeçmek anlamında kullanılmış.

Mecaz Anlam Örnekleri

Gecenin ilerleyen saatlerinde içini korku kapladı. (Duyguyu hissetmek) 
Köşeye sıkışınca hemen köpürdü, karşısındakilere bağırdı. (Öfkelenmek, kızmak) 
Aralarındaki zıtlaşmanın küskünlüğe varacağı kokusunu şimdiden aldım. (Belirti) 
Koray, arkadaşları tarafından renkli kişiliğiyle bilinir. (Canlı, eğlenceli)

Çözümlü Örnek Soru-1

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi mecaz anlamlıdır?

A) Gözlerinde bir çocuğun sevinci ve coşkusu parladı.

B) Kır yürüyüşlerinde havanın taze kokusu içinize işler.

C) Yaz sıcağında taze portakal bulmak imkânsız.

D) Gazetelerin bulmacalarını kesip çekmecede saklardı.

Çözüm için tıklayınız.

A seçeneğinde altı çizili sözcük, görüntü olarak ışığın parlamasından çıkmış; belirmek anlamını kazanmış. Yeni ve soyut bir anlam özelliğine geçmiş.

Dikkat: Her mecaz soyut anlamlıdır ama her soyut mecaz anlamlı olmayabilir, bazen gerçek anlamlı da olabilir. Mesela “Olayı duyunca çok üzüldü.” cümlesinde “üzülmek” sözcüğü hem gerçek hem de soyut anlamlıdır.

Gerçek ve mecaz anlamı karşılaştırmalı olarak anlatan görsel.

3) Çok Anlamlılık

Sözcüklerin cümledeki kullanımlarına bağlı olarak kazandığı yeni anlamlardır. Bunlardan kimi gerçek, kimi mecaz anlamlıdır. Çok anlamlılık 6. sınıf sözcükte anlam konuları içinde önemli bir yer tutar o yüzden aşağıdaki örneklere dikkatle bakmanızı öneririm.

“Kazımak” Sözcüğünün Çok Anlamlılık Örnekleri

Kabuklaşmış yerleri kazıdıktan sonra sacı bir güzel yıkamış. (Silmek, çıkarmak, yok etmek) 

Saçı kazındıktan sonra kafası hayli küçülmüş. (Tıraş etmek)

“Seçmek” Sözcüğünün Çok Anlamlılık Örnekleri

Şirketin halkla ilişkiler bölümüne seni seçmişler. (Görevlendirmek) 

Akıllı bir çocuk ama yemek seçmesi hoşuma gitmedi. (Beğenmemek, yememek)

Çözümlü Örnek Soru-2

I. Yadırgamak, tuhaf bulmak

II. Sataşmak

III. Çoğalmak

Aşağıda altı çizili sözcüklerden hangisini anlamı, yukarıdaki numaralı ifadelerde yoktur?

A) Yağmurun coşmasıyla yetkililerden sel uyarısı geldi.

B) Bu şekilde konuşmasını garip buldum.

C) Bu haber beklediğimize değdi.

D) Çocuğa çatarsan karşında beni bulursun.

Çözüm için tıklayınız.

A seçeneğinde yağmurun coşması çoğalmak anlamında; B seçeneğinde garip kelimesi yadırgamak, tuhaf bulmak anlamında; D seçeneğinde çatmak sözcüğü sataşmak anlamında kullanılmış ama C seçeneğinde değmek sözcüğünün anlamı verilmemiştir.

4) Terim Anlam

Bilim, sanat, spor, edebiyat, coğrafya, meslek gibi alanlarda veya herhangi bir derse ait konularda karşımıza çıkan ve yalnızca o alana özgü olan kavramlardır.

Terim Anlam Örnekleri

Matematik terimi: Çarpan, bölüm, kök…

Dil bilgisi terimi: Ek, kök, fiil, sıfat, zarf, zamir…

Coğrafya terimi: Ova, vadi, delta, boğaz, göl…

Edebiyat: Kafiye, redif, deneme, makale, biyografi…

Tiyatro terimi: Perde, kulis, dekor, dublör, sahne…

Terim Anlamın Gerçek Anlamdan Farkı

Gerçek anlam, genellikle günlük konuşmalarda kullanılabilen sözcüklerden oluşurken terim anlam belli alanlarda veya derse ait konularda karşımıza çıkan kavramlardır ve sadece o alanlarda kullanıma uygundur.

Çözümlü Örnek Soru-3

Terim Anlam: günlük yaşamın dışında kullanılan ve bilim, sanat, spor, edebiyat, coğrafya gibi alanlara ait olan sözcüklerdir. Terim anlamdaki bir sözcüğü açıklamak genelde daha uzundur çünkü daha çok açıklama gerektirir. Genellikle meslek alanlarda veya makale türündeki yazılarda kullanılır.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı sözcük vardır?

A) Yönetmen, tehlikeli bazı sahnelerde dublörün kullanılacağını söyledi.

B) İnsanları umutlandıran ve sonra hayal kırıklığı içinde bırakanlardan uzak dururdu.

C) Gelişim ve ilerleme için hatalardan ders almak ve aynı hatayı yapmamak gerekir.

D) Doğum günü partisine gitmiş, ona çok güzel bir kitap hediye etmişti.

Çözüm için tıklayınız.

A seçeneğindeki “dublör” sözcüğü sinema veya tiyatro terimidir.

5) Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler

Okunuşları farklı anlamları aynı olan kelimelerdir. Bunlar bazı istisnalar dışında birbirlerinin yerine kullanılabilir.

Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcük Örnekleri

Araç-vasıta, deneyim-tecrübe, uygar-çağdaş, hediye-armağan, hatıra-anı, işitmek-duymak, olanak-imkan, konut-ev, yeniden-bir daha, pinti-cimri, öğrenci-talebe, öykü-hikaye, kaygı-tasa, atik-seri…

Not: Atasözü ve deyim gibi yapıların içindeki bir sözcüğün yerine eş anlamlısı getirilemez. Çünkü bunlar kalıplaşmıştır, değiştirilemez.

6) Yakın Anlamlı Sözcükler

Anlam bakımından birbirlerine yakın olan, birbirlerini çağrıştıran sözcüklerdir. Eş anlamlılar gibi birbirlerinin yerine kullanılamaz.

Yakın Anlamlı Sözcük Örnekleri

Eş-dost, doğru-dürüst, savaşmak-dövüşmek, seyretmek-bakmak, yatmak-uyumak, durmak-beklemek, gündüz-aydınlık, karanlık-gece, yalan-yanlış, donmak-üşümek…

7) Zıt Anlamlı Sözcükler

Birbirlerinin tam karşıtı olan kelimelerdir.

Zıt Anlamlı Kelime Örnekleri

İyi-kötü, uzak-yakın, ince-kalın, gelir-gider, üretim-tüketim, genç-yaşlı, aç-tok, kolay-zor, kalın-ince, iç-dış, geçmiş-gelecek, ağır-hafif, taze-bayat, masum-suçlu, dolu-boş, aşağı-yukarı, ileri-geri, gece-gündüz, doğru-yanlış, soğuk-sıcak…

Uyarı: Olumsuz sözcükler birbirlerinin zıddı olamaz. Mesela “geldi” sözcüğünün zıddı “gelmedi” değil “gitti” sözcüğüdür.

Not: Temel anlamda birbirlerinin zıddı olan sözcükler, bazen kazandıkları anlamdan dolayı zıt anlamlı olmayabilir.

Örnek:

Kalın direkleri sağdaki uygun yere istifledik.

O hep ince ruhlu bir insandır. 

Bu iki cümlede yer alan “kalın” ve “ince” sözcükleri kazandıkları anlamdan dolayı birbirlerinin zıddı olamaz.

8) Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler

Aynı yazılmalarına rağmen farklı anlamlar ifade eden kelimelerdir. Başka bir ifadeyle yazılışları aynı, anlamları farklı kelimeler.

Eş Sesli (Sesteş) Kelime Örnekleri

Var, boz, al, dolu, kara, iç, kır, saç, sal, at, kar, çay, kazan, yat, dal, yüz, yan, bin, ben, yaş, kan, yaz, diz, ocak…

Örnek Cümleler:

Masada iki kalem bir de not defteri vardı.

Köye yürüyerek yarım saatte vardı

Gelen kitaplar sayesinde raflar dolu.

Dolu yağışları birçok arabaya zarar verdi. 

Üç tarafı denizlerle çevrili kara parçasına yarımada denir.

Kara kaşlı kara gözlü bir çocuk ona ters ters bakıyordu.

Not: İki sözcük arasında sesteşlik ilgisi olması için yazılışları yönüyle herhangi bir farkının olmaması gerekir.

Örnekler:

Bu işte yeteri kadar kâr ettik.

Bu el kağıtları sen kar

Bu iki cümlede “kâr” ile “kar” sözcükleri arasında şapka farkı olduğu için sesteşlik ilgisi kurulamaz.

9) Somut ve Soyut Anlamlı Sözcükler

Herhangi bir duyuyla (görme, işitme, tatma, koklama ve dokunma) algılanabilen kelimeler somut, algılanamayanlar ise soyuttur.

Somut Anlamlı Kelime Örnekleri

Kalem, telefon, kağıt, ahşap, toz, hava, gezegen, kaşık, tabak, ateş, rüzgar, Mersin, insan…

Soyut Anlamlı Kelime Örnekleri

Hayal, zekâ, akıl, sevinç, mutluluk, başarı, üzüntü, duygu, arkadaşlık, vicdan, ahlak, umut…

Not: Somut veya soyut anlamlı bazı sözcükler aldıkları ek sayesinde diğer tarafa geçebilir.

Örnek: Somut anlamda kullanılan “insan” sözcüğü “-lık” yapım ekini alarak soyut anlama geçer. (insanlık) 

Örnek: Soyut anlam olan “korku” sözcüğü “-lık” ekini alarak somut anlama geçmiştir. (korkuluk)

10 İkilemeler

İki kelimenin kalıplaşarak birlikte kullanılmasıdır. Anlatımı daha da etkili hale getirir.

İkilemelerin Cümleye Kattığı Anlamlar: Betimleme, miktar, durum, zaman, niteleme…

Oluşum Şekillerine Göre İkilemeler

Sözcük Tekrarıyla Oluşan İkilemeler: hızlı hızlı, baka baka, akıllı akıllı, iri iri, sabah sabah… 

Eş Anlamlı Kelimelerle Oluşan İkilemeler: güçlü kuvvetli, ses seda, sağlık sıhhat… 

Yakın Anlamlı Kelimelerle Oluşan İkilemeler: bıkmak usanmak, yalan yanlış, doğru dürüst, akıl fikir… 

Zıt Anlamlı Kelimelerle Oluşan İkilemeler: gide gele, gece gündüz, er geç, iyi kötü, irili ufaklı, er geç, düşe kalka… 

Biri Anlamlı Diğeri Anlamsız Kelimelerle Oluşan İkilemeler: ufak tefek, eski püskü, ezik büzük, eğri büğrü… 

İkisi Anlamsız Kelimelerle Oluşan İkilemeler: paldır küldür, abur cubur, ıvır zıvır, mırın kırın, abuk sabuk… 

Yansıma Sözcüklerle Oluşan İkilemeler: gümbür gümbür, şırıl şırıl, fokur fokur, gürül gürül, horul horul… 

“m” Ünsüzüyle Oluşan İkilemeler: kalem malem, ev mev, defter mefter…

11) Deyimler

Birden çok sözcükten oluşan, genellikle mecazi anlam bildiren, kalıplaşmış söz gruplarıdır.

Deyim Örnekleri

baltayı taşa vurmak, bin dereden su getirmek, dört başı mamur, ipe un sermek, ekmeğini kazanmak, başa çıkmak, dile gelmek, çık kapı bırakmak, bağrına basmak, damdan düşer gibi…

Not: Deyimler atasözleri gibi yargı bildirmez, mesaj iletmez veya cümle özelliği göstermez.

Bu notu indirmek için tıklayınız.

“6. Sınıf Sözcükte Anlam Konu Anlatımı” üzerine bir yorum

Yorum yapın