7. Sınıf Ek Fiil (Ek Eylem) Konu Anlatımı

İsim ve fiiller üzerinde görevi olan “Ek Fiiller” -dır, -(i)di, -(i)miş, -(i)se eklerinden oluşur. Eklendiği sözcük isimse onun yüklem veya şart anlamı kazanmasını, fiilse birleşik çekimli olmasını sağlar. Ek fiiller 7. sınıfın önemli konularından biridir. İşte, 7. sınıf ek fiil (ek eylem) konu anlatımı:

7. Sınıf Ek Fiiller (Ek Eylemler)

-dır, -(i)di, -(i)miş, -(i)se eklerinden oluşan ek fiillerin isim ve fiiller üzerinde olmak üzere iki ana görevi vardır:

A) Ek Fiillerin İsimler Üzerindeki Görevi:

Bu görevi anlatmadan önce yüklemleri bilmekte fayda var.

Yüklemler: Cümlenin anlamını tamamlayan, yokluğunda cümleyi eksik bırakan bir ögedir. Yani yüklemsiz cümle bitmemiştir ve sonunda üç nokta kullanılır. Yüklemler kurallı cümlede her zaman sondadır. Türüne göre fiil ya da isim olmak üzere ikiye ayrılır.

Ek fiiller bu görevde isim, zamir, sıfat ve edatlara gelerek onların yüklem olmasını sağlar. İsimlerin dışında diğer üç sözcük türünün (zamir, sıfat ve edat) bu başlıkta olmasının nedeni bunlar yüklem olunca cümle yüklemin türüne göre isim sayılır.

Şimdi bu eklerin her birinin dört sözcük türüne gelerek onların nasıl yüklem olduğuna bakalım.

Üzerinde ek fiilin "-dır, -(i)di, -(i)miş, -(i)se" eklerinin yazılı olduğu görsel.

İsimlere Gelen Ek Fiil Örnekleri:

Sıfatlar, isimlerin anlamını etkileyen sözcüklerdir.

Önemli dediğimiz toplantıda birçok kişi yoktu.

Dönemin saygın ve varlıklı insanlarından biriymiş.

Zamirlere Gelen Ek Fiil Örnekleri:

Tekstil ve gıda, ihracat ürünlerimizden bazılarıdır.

Pikniğe katılmayan tek kişi sendin.

Yetenek sınavını kazanan iki kişiden biri oymuş.

Sıfatlara Gelen Ek Fiil Örnekleri:

Ek fiiller niteleme görevinde sıfatlar yerine, adlaşmış sıfat olan sözcüklere gelir.

Örnekler

Yılın bu mevsiminde deniz oldukça dalgalıdır. (dalgalı deniz)

Köydeki evin bahçesi oldukça genişti. (geniş bahçe)

Onlar, zamanında oldukça zenginmiş. (zengin insan)

Edatlara Gelen Ek Fiil Örnekleri:

Bu zor işler tam da ona göredir.

Annemin yaptığı börekler senin içindi.

Bahçede gördüğü yılan yarım metre kadarmış.

Not: Diğer ek fiil eki”-se”, isimleri yüklem haline getirmez; onların şart anlamı kazanmasını sağlar.

Örnekler:

O da kaliteliyse ben hiçbir şey bilmiyorum.

Hüseyin içerideyse müzik dinliyordur.

Merdiven korkuluğu paslıysa boyanacak.

Not: Bir cümlede yargı taşıyan sözcükler fiil soylu sözcükler veya yüklemlerdir. Bu nedenle ek fiiller; isim, zamir, sıfat veya edatların cümlede yargı bildirmesinde birinci derece etkilidir.

İsimlere Kattığı Anlama Göre Ek Fiiller:

İsimlere kattığı anlama göre ek fiiller; geniş zaman, görülen geçmiş zaman, duyulan geçmiş zaman ve şart olmak üzere dörde ayrılır.

1. Ek Fiilin Geniş Zamanı “-dır”

Yüklem haline getirdiği isim, zamir, sıfat veya edat türündeki sözcüklerin bildirdiği yargının her zaman için geçerli olduğu anlamını taşır.

Örnekler

Görünenin aksine son derece asabi bir insandır.

Zarflar, fiillerin anlamını etkileyen sözcüklerdir.

Taze fasulye yemeğine lezzet katan domatestir.

Gizli Ek Eylem: Yüklem durumundaki isim, zamir, sıfat veya edatlar herhangi bir ek eylem almadığında gizli de olsa “-dir” ek eylemini aldığını söyleyebiliriz.

Örnekler

Bu bahçenin sahibi benim (benimdir)

Oyuna davet edilmediği için üzgün. (üzgündür)

İşinde yetenekli olsa da benden hızlı değil (değildir)

Son zamanlarda sesiz olduğum doğru (doğrudur)

2. Ek Fiilin Görülen Geçmiş Zamanı “-(i)di”

Yüklem haline getirdiği isim, zamir, sıfat veya edat türündeki sözcüklerin bildirdiği yargının söylendiği andan önce gerçekleştiği ve anlatan kişinin buna şahit olduğu anlamını taşır.

Örnekler

Masada birkaç kitap ile bir ajanda var.

Arkadaşlarla gittiğimiz film çok komikti.

Telefonu ona vermedi çünkü şarjı az.

3. Ek Fiilin Duyulan Geçmiş Zamanı “-(i)miş”

Yüklem haline getirdiği isim, zamir, sıfat veya edat türündeki sözcüklerin bildirdiği yargının söylendiği andan önce gerçekleştiği ve anlatan kişinin başkasından duyduğu veya sonradan farkına vardığı anlamını taşır.

Örnekler

Dünkü gaftan dolayı oldukça pişmanmış.

Meğer ne kadar da güzel sesi varmış.

Telefona cevap veremedi çünkü sinemadaymış.

4. Ek Fiilin Şartı “-(i)se”

İsim, zamir, sıfat veya edat türündeki sözcüklerin şart anlamı kazanmasını sağlar.

Örnekler

Çanta askıdaysa çıkarken görürler.

Etkinlikleri sıkıcıysa birazdan gelir.

Peynir yağlıysa annem onunla börek yapar.

Dikkat: Yüklem durumundaki bir isim, mutlaka gizli veya açık halde bir ek eylem almıştır ancak ek eylemi sadece yüklemde aramak yanlış olur. Yukarıda şart anlamındaki ek fiil örneklerinde görüldüğü gibi cümle içinde de olabilir.

B) Ek Fiillerin Fiiller Üzerindeki Görevi:

Fiile gelen "-(i)di, -(i)miş, -(i)se" ek fiillerin yazılı olduğu görsel.

Basit çekimli (zamanlı) fiilleri birleşik çekimli hale getirir. Başka bir ifadeyle üzerinde haber veya dilek kiplerinden birini almış fiilin ikincisini de almasıdır ve bu ikinci kip eki, ek fiilin kendisidir.

Fiile gelen ek fiiller üçe ayrılır:

1. Hikâye Birleşik Çekim

İkinci kip ekinin görülen geçmiş zaman eki (-dı/-di…) almasıyla oluşur.

Örnekler

Yemeğe biraz daha zeytinyağı katayn. (İstek kipinin hikâyesi)

Sınava gereken önemi vermemişti. (Duyulan geçmiş zamanın hikâyesi)

Yarışmada verilen iş zamanında bitirmeliydi. (Gerekliliğin hikâyesi)

2. Rivayet Birleşik Çekim

İkinci kip ekinin duyulan geçmiş zaman eki (-mış/-miş…) almasıyla oluşur.

Örnekler

Yarınki törende sunumu kendisi yapacakmış. (Gelecek zamanın rivayeti)

Keşke beni biraz daha dinleseymiş. (Şart kipinin rivayeti)

Okuduğu kitabın özetini çıkarmalıymış. (Gereklilik kipinin rivayeti)

3. Şartlı Birleşik Çekim

İkinci kip ekinin şart eki (-se/sa) almasıyla oluşur.

Örnekler

Olayı bana da anlatacaksan beklerim. (Gelecek zamanın şartı)

Konu tekrarından sonra test çözersen daha iyi olur. (Geniş zamanın şartı)

Dosyaları hazırlamışsa yarın onaylatsın. (Duyulan geçmiş zamanın şartı)

Dikkat: Yüklem durumundaki bir ismin ek fiil aldığını söyleyebiliriz ancak fiillerin ek fiil alması için iki kip eki (haber veya dilek) aramalıyız.

Uyarı: “-dır” eki isimler üzerinde ek fiil olurken fiillerde olamaz çünkü birleşik zaman anlamı yerine tahmin, olasılık ya da kesinlik gibi anlamlar taşır.

Örnekler:

O şu saatlerde Adana’ya varmıştır (tahmin)

Elbette benim dediğim çıkacaktır (tahmin)

Arkadaşlar dersimiz bitmiştir, çıkabilirsiniz. (kesinlik)

Bu notu indirmek için tıklayınız.

“7. Sınıf Ek Fiil (Ek Eylem) Konu Anlatımı” üzerine bir yorum

Yorum yapın