8. Sınıf Cümle Türleri Konu Anlatımı

Fiilimsi ve cümlenin ögelerini biliyorsak cümle türleri konusunda bizi kimse tutamaz çünkü sizin için çok basit bir konu olduğunu göreceksiniz. Toplamda dört alt başlıkta incelediğimiz cümle türlerinin ilk üçünü zaten hatırlayacaksınız. Önemli olan son başlık ve o da dediğim gibi fiilimsi ve cümlenin ögeleri konusuna bağlı. İşte, 8. sınıf cümle türleri konu anlatımı:

8. Sınıf Cümle Türleri Konu Anlatımı

Kurallı ve Devrik Cümleler

Yüklemi sonda olan cümleler kurallı, başta ya da cümle içinde olanlar ise devrik cümleyi oluşturur.

Örnekler

Bu işte çok dikkatli olmalıyız. (Kurallı)

​Size gün içinde duyurulacak. (Kurallı)

Hiç üzülme başarısızlığa uğrayınca. (Devrik)

​Bu hastalık sona erecek elbet. (Devrik)

Not: Bazı cümlelerde yüklem bulunmayabilir. Böyle cümleler anlamca eksiltili olup üç noktayla tamamlanır.

Örnekler

Sen de böyle yaparsan…

​Elinde birkaç parça kıyafet…


İsim ve Fiil Cümleleri

Yüklemi fiil olanlar fiil cümlesini, isim ya da fiilimsi olanlar da isim cümlesini oluşturur.

Örnekler

Çalışmaları en yakın zamanda tamamla. (Fiil cümlesidir.)

​Aradığın kitap odamdaki masada. (Sıfat tamlaması, isim yüklemini oluşturmuştur.)

​Tek bildiğin iş uyumaktır. (İsim – fiil, ek eylem alarak isim yüklemi olmuştur.)

​Masadakiler çözülenlerdir. (Adlaşmış sıfat – fiil, ek eylem alarak isim yüklemi olmuştur.)


1) Olumlu ve Olumsuz Cümleler

Fiil yüklemlerinde “-ma, -me, -maz, -mez” olumsuzluk eki varsa veya isim yüklemlerinde “-sız, -siz” eki ya da “değil, yok” gibi sözcükler bulunuyorsa bu cümleler anlamca olumsuz, bulunmuyorsa olumlu cümledir.

Örnekler

Bu konuda beni dinleyin. (olumlu)

Bu konuda beni dinlemeyin. (olumsuz)

Sinemaya mutlaka gider. (olumlu)

Sinemaya kesinlikle gitmez. (olumsuz)

Not: Yüklemin olumlu veya olumsuzluğunu yukarıdaki kurala göre değerlendirmemiz gerekmektedir. Bazen öznel yargılarımıza veya ahlaki değer yargılarına göre değerlendirmemiz yanlış yapmamıza sebep olabilir.

Örnekler:

Olumlu: Yazıklar olsun, çocuğa vurmuş! (Kötü bir durum ancak olumlu cümle.)

Olumlu: Cüzdanımı çalmışlar.

Olumsuz: Ben henüz ölmedim. (Sevindirici bir durum ancak olumsuz sayılır.)

Olumsuz: Merak etme, hasta değilim.

Not: Bazen yüklemin dışında başka bir öge olumsuzluk eki alabilir. Bunun bir önemi yoktur.

Örnekler

Beni dinlememesine şaşırdım. (Yer tamlayıcısı olumsuzluk eki almış ama cümlenin anlamını etkileyen öge yüklemdir, o da olumludur.)

Yüksek sesle bağırmaması gerekir. (Özne olumsuzluk eki almış ama önemli olan yüklemdir ve o da olumludur.)

Yolda bağırmadan ilerleyiniz. (Yüklem olumsuzluk eki almadığı için cümle olumlu sayılır.)

Not: Bazı cümleler olumsuzluk bildiren ek veya sözcük bulundurmasına rağmen tersi bir anlam ifade edebilir. Böyle cümleler anlamca ve biçimce olmak üzere ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Örnekler

Seni anlamıyor değilim. (Yüklem “değil” edatını aldığı için biçimce olumsuz ama kişi anladığını belirttiği için anlamca olumludur.)

Masada ne kalem ne de silgi vardı. (Aslında hiçbiri yok. Anlamca olumsuz, biçimce olumlu.)

Bu konuda gereken önemi vermedi değilim. (Aslında gereken önemi vermiş. Anlamca olumlu, biçimce olumsuz.)

Seni hiç üzer miyim? (Aslında üzmez. Anlamca olumsuz, biçimce olumlu.)

Burada yok yok. (Aslında her şey var. Anlamca olumlu, biçimce olumsuz.)

Not: Yukarıdaki örneklerde de görüldüğü gibi bir cümleyi biçimce incelemek için yazılışına dikkat etmek, yani yüklemin olumsuzluk anlamında kullanılan ek ya da sözcüğü alıp almadığına bakmak gerekir. Anlamca incelemek için ise cümlenin asıl kastettiği anlamı bulmak gerekir.

2) Soru Cümlesi

Anlamca cevap bekleyen cümlelerdir. Bu nedenle soru işaretleri kullanılır.

Örnekler

Yemek yapmayı biliyor musun?

​Yanınızda kaç kişi var?

Not: Bazı cümleler soru işaretleri bulunmasına rağmen cevap beklemekten çok bilineni vurgulama veya rica etme anlamı taşır. Bu tür cümlelere aynı zamanda “sözde soru” cümlesi de denir.

Örnekler

Seni hiç üzer miyim? (Bilineni vurgulamış.)

​Bakkaldan ekmek alır mısın? (Rica etme anlamı taşıyor.)

3) Ünlem Cümlesi

Acıma, sevinme, şaşırma, korkma… gibi duygu veya seslenme anlamı taşıyan sözcüklerin bulunduğu cümlelerdir.

Örnekler

Tüh! Elimizdeki fırsatı kaçırdık.

Eyvah, ev yanıyor!

​Eee, sus artık!

Hasan! Hemen buraya gel.


1) Basit (Tek Yüklemli) Cümleler

Özelliği: Tek yüklemi olmakla birlikte yüklemin haricinde herhangi bir fiil ya da fiilimsi bulunmaz. Bu cümlede tek yargı vardır o da yüklem üzerindedir.

Örnekler

Kitabında çeşitli sorunlara değinmiş.

​Eskiden sinemaya giderdik.

2) Birleşik (Fiilimsi Bulunan) Cümleler

Özelliği: Tıpkı basit cümleler gibi tek yüklemden oluşur ama ondan farkı yüklemin haricinde en az bir tane fiil ya da fiilimsi taşır.

Örnekler

Okula koşarak gittik.

Anlatılanlara harfiyen uydu.

Aynaya bakınca yüzündeki sivilceyi gördü.

Önüne bakarak yürürsen çamura basmazsın.

Not: Bir cümlede yüklemler temel cümleyi oluşturup bir yargı taşırken yüklemin haricindeki fiil ya da fiilimsilerin her biri ise yan cümleciği oluşturur ve birer yargı taşır.

Örnekler

Beni dinlersen başarma olasılığın yüksektir. (Bir temel cümle, iki yan cümle ve toplamda üç yargıdan oluşur.)

Bu tarafa doğru gelin, dedi. (Bir temel cümle, bir yan cümle; toplamda iki yargı var.)

3) Sıralı (Birden Çok Yüklemli) Cümleler

Özelliği: Birden çok yüklemli cümlelerin aralarında virgül ya da noktalı virgülle ayrılmasıdır.

Örnekler

Önce bahçeye çıktı, sonra biraz bekledi.

Salıncağa varınca kardeşine baktı, binmesi için onu yanına çağırdı.

Sokaktan korna sesi gelince pencereye yaklaştı, etrafa meraklı gözlerle baktı.

Not: Cümleler arasında herhangi bir öge ortaklığı (özne, nesne…) varsa bağımlı, yoksa bağımsız cümle olur.

Örnekler

Bir süre denize baktı, sonra taş attı. (Denize bakan da taş atan da aynı kişidir ve her iki cümlede ortak öznedir. Ayrıca yer tamlayıcısı olan “deniz” sözcüğü de ortaktır. Bu nedenle bağımlı sıralı cümledir.)

Yarın Ankara’ya gideceğim, iş görüşmesinde bulunacağım. (Öznesi ortak bağımlı sıralı cümle.)

Ben yemeği yaparım, sen yerleri sil. (Herhangi bir ögesi ortak olmayan bağımsız sıralı cümle)

At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır. (Herhangi bir ögesi ortak olmayan bağımsız sıralı cümle)

4) Bağlı (Bağlacı Olan) Cümleler

Özelliği: Birden çok yüklemli cümlelerin “ki” bağlacı hariç herhangi bir bağlaçla (ama, fakat, lakin, de, ne … ne, hem … hem, ve, halbuki, oysaki…) bağlanmasıdır.

Örnekler

Yazılıya çok çalıştım yalnız iyi bir puan alamadım.

İstenen şartlara uydum da ön elemeyi geçebildim.

Metni tamamladıktan sonra bilgisayarı açtı ve yayınevine gönderdi.

Not: Tıpkı sıralı cümlelerde olduğu gibi bağlı cümleler de herhangi bir öge ortaklığı varsa bağımlı, yoksa bağımsız olur.

Örnekler:

Üzüldüğünü biliyorum fakat hiçbir şey yapamam. (Öznesi ortak bağımlı bağlı cümle)

Bu işin tüm yükünü ben taşıdım ama sen sadece gezdin. (Herhangi bir ögesi ortak olmayan bağımsız bağlı cümle)


Sıkça Sorulan Sorular

Cümle türleri kaç tane?

Cümle türlerini “yüklemin yeri, yüklemin türü, anlamı ve yapısı” olmak üzere dört alt başlıkta işliyoruz.

Kurallı cümle nedir?

Cümlede yüklemin sonda olmasıdır.

Cümle türleri yapısına göre kaça ayrılır?

Dörde ayrılır:
1. Basit (Tek yüklemli, tek yargılı)
2. Birleşik (Fiilimsi bulunan)
3. Sıralı (Birden çok yüklemli)
4. Bağlı (Bağlacı olan)

Temel cümle ve yan cümlecik nedir?

Temel Cümle: Yüklemin kendisidir, cümlenin anlamını tamamlar ve bir yargı bildirir.
Yan Cümlecik: Yüklemin dışında bulunan fiil ya da fiilimsiden oluşur, her biri birer yargı bildirir.

Eylem cümlesi nedir?

Yüklemi çekimli fiilden oluşan cümlelerdir.

Bağımlı cümle ne demek?

Sıralı ya da bağlı cümlelerde iki cümle arasında herhangi bir ögenin ortak olmasıdır.

Girişik birleşik cümle nasıl olur?

Yüklemi tek olan cümlelerde yüklemin dışında en az bir tane fiilimsinin olmasıdır. Bu tür cümleler aynı zamanda fiilimsi bulunan birleşik yapılı cümlelerdir.

İç içe cümle ne demek?

Alıntı cümlelerden oluşur. Bunlar genellikle tırnak içinde ya da sonrasında virgülle ayrılmış doğrudan aktarma cümleleridir.

“8. Sınıf Cümle Türleri Konu Anlatımı” üzerine 2 yorum

Yorum yapın