Anlamına Göre Fiiller Nedir?

Fiiller anlamına göre iş (kılış), oluş ve durum olmak üzere üçe ayrılır. Bu fiilleri ayırt etmeniz için bazı yöntemler sundum. Bu yöntemler sayesinde fiillerin anlam özelliklerini ayırt edebilirsiniz. İşte, anlamına göre fiiller:

Anlamına Göre Fiiller

1) İş (Kılış) Fiilleri

Öznenin etkisiyle gerçekleşen bu tür eylemler nesneyi etkiler. İş fiilleri “onu, neyi” gibi sözcüklerle okunmaya uygundur.

Örnekler: çağır, bekle, okuyor, dinlemelisin, söyler, yazsaydın, yemeyecekmiş, anlat, baktır…

2) Oluş Fiilleri

Doğanın etkisiyle gerçekleştiği anlamını taşıyan bu fiiller; değişimin hemen olmadığını, belli bir süre içinde gerçekleştiğini bildirir. Yani herhangi bir şekilde algılanan değişim o anda gerçekleşmemiş, aradan belli bir zaman geçtikten sonra oluşmuştur.

Örnekler: sarardı, bronzlaşmış, büyümüş, ekşidi, kararmış, paslandı, küflenmiş…

3) Durum Fiilleri

Öznenin yaptığı işten etkilenen varlık yani nesne yoktur. Bu nedenle fiiller “onu” sözcüğüyle okunamaz. Bu tür fiiller öznenin içinde bulunduğu durumu anlatır, çoğunlukla duygu hali veya bir durgunluk bildirir.

Örnekler: uyu, bayılmış, sevindim, duygulandım, üzülmüş, geldi, bakmayacak…

Önemli Notlar

1) Bazı fiiller kullanıldığı cümleye göre iş veya durum anlamı taşıyabilir. Aşağıda aynı fiillerin farklı cümlelerde nasıl değişebildiğine dikkat ediniz.

Örnekler:

Dün sabah erken kalkıp plajda biraz yüzdü. (durum)

Dayım işini bitirir bitirmez yanımıza gelip deriyi yüzdü. (iş)

Dart oyununda hedefi on ikiden vurdu. (iş)

Tozu çıksın diye halıya birkaç kez vurdu. (durum)

Dolmuş az önce yanımızdan geçti. (durum)

Ünündeki rakibini son anda geçti. (iş)

2) Durum fiilleri bazen -r, -t, -tır eklerinden birini alarak iş bildiren fiile dönüşebilir.

Örnekler: kop-(a)r, uyu-t, koş-tur…

3) Çekimli fiilin dışındaki sözcüklere dikkat ediniz. Fiile benzeyen ama fiil olmayan sözcüklere iş, oluş veya durum anlamı yüklenemez.

Örnekler: uyuyan çocuk, öpülesi eller, bakmadan anlatan, koşup düşmesi…

4) Kökteş köklerin biri isim diğeri fiil anlamı taşır. Bu nedenle her ikisini aynı türde değerlendirmek yanlış olur.

Örnek:

Fırçayı eline alıp duvarı boya. (İş bildiren fiil)

Ağzı açık kaldığı için boya kurumuş. (isim) 

Suyla temas eden ahşap ertesi gün şişti. (Oluş bildiren fiil)

Kolundaki büyük bir şişti. (isim)

Yorum yapın