Büyük Ünlü Uyumu Kuralı

Sözcük içindeki ünlü harflerin uyumu olan bu kural, ses olaylarının basit ve eğlenceli alt başlıklarından biridir. İşte; bol örnekleriyle, önemli not ve taktikleriyle büyük ünlü uyumu kuralı konu anlatımı:

Büyük Ünlü Uyumu Kuralı

Buna aynı zamanda kalınlık incelik uyumu deriz. Bir sözcükte bulunan ünlülerin tamamı kalın ya da ince olmalı.

Kalın ünlüler: “a, ı, o, u”

İnce ünlüler: “e, i, ö, ü”

Kalın ve ince ünlülerin aynı sözcük içinde kullanımı büyük ünlü uyumu kuralına aykırıdır.

Büyük Ünlü Uyumuna Uyan Sözcükler: erik, çalışma, okul, elbise, masa, oda, ağaç, cümle, balık, kaldırım, dondurma…

Büyük Ünlü Uyumuna Uymayan Sözcükler: lastik, kitap, sandalye, kiraz, ahenk, ihraç, haziran, elma, şefkat, hikâye…

Not: -yor, -ken, -daş, -leyin, -mtırak, -ki ekleri kalınlık incelik uyumuna göre değişmediği için büyük ünlü uyumunu bozan eklerdir. Örneğin “okuyor” sözcüğünde “-yor” eki kalın ünlü bulundurduğu için büyük ünlü uyumu kuralına uyar ancak “geliyor” sözcüğünde uyum sağlamamıştır.

Örnekler:

Gelirken (uyar)

Bakarken (uymaz)

Arkadaş (uyar)

Meslektaş (uymaz)

Geceleyin (uyar)

Sabahleyin (uymaz)

Sarımtırak (uyar)

Ekşimtırak (uymaz)

Bizimki (uyar)

Onlarınki (uymaz)

Not: Bazı yabancı sözcüklerin son hecesinde kalın ünlü olmasına rağmen ince okunduğu için gelen eklerde ince ünlü bulunur.

Örnekler: hakikati, saate, dikkati, rolün…

Not: Tek heceli ve birleşik yapılı sözcüklerde büyük ünlü uyumu kuralı aramayız.

Örnekler: ot, tut, süt, bak, et, çekyat, balköpüğü, hiçbiri, biraz…


Sıkça Sorulan Sorular

Büyük ünlü uyumu nedir?

Bir sözcüğün tamamen kalın ya da ince ünlülerden oluşmasıdır.

Bu kural nerede aranmaz?

Büyük ünlü uyumu, tek heceli ve birleşik yapılı sözcüklerde aranmaz.

Büyük ünlü uyumu kuralı kaçıncı sınıf konusu?

6. sınıftan itibaren işlenen büyük ünlü uyumu kuralı, lisede hatta üniversite sınavlarında bile çıkabilmektedir.

Büyük ünlü uyumu neden vardır?

Türkçe kökenli sözcükler oluşurken bazı istisnalar dışında büyük ünlü uyumu kuralına uyar. O yüzden buna uymayan sözcüklerin çoğu Türkçe sözcük değildir.

Büyük ünlü uyumu hangi konuya girer?

Ses olayları (ses bilgisi) konusuna girer. Ayrıca yazım kurallarıyla bağlantısı olduğu için “yazım bilgisi” içinde değerlendirmek mümkün.

“Büyük Ünlü Uyumu Kuralı” üzerine 5 yorum

  1. Geri izleme: Ulama Nedir? -

Yorum yapın