Cümle Vurgusu Nedir?

Cümlenin ögeleri konusunda alt başlıklardan biri olan cümle vurgusu bazen testlerde çıkmaktadır ancak ögelerin hepsini kolaylıkla bulsak da vurgulanan ögeyi bulmak için bazı kurallara dikkat etmek gerekir. İşte, bu sayfada sizlere cümle vurgusunun ne olduğunu, bir ögenin vurgulu olması için hangi şartları taşıması gerektiğini örneklerle anlatacağım:

Cümle Vurgusu Nedir?

Konuyu işlemeden önce cümle vurgusunun ne olduğuna ve ne işe yaradığına bakalım:

  • Vurgu, cümledeki bir ögeyi daha dikkat çekici ses tonuyla söylememizi sağlar.
  • Vurgulanan öge, cümlenin en önemli ögesi haline gelir.
  • Bazen cümleyi kurma ya da ifade etmemizdeki amaç vurguyu aktarmaktır.

Cümle Vurgusunun Kuralları

Cümlede bir ögeyi vurgulamanın birkaç yolu vardır:

Fiil yüklemli cümlelerde yüklemden önceki öge vurguludur.

Yüklemi isim olan cümlelerde vurgu yüklem üzerindedir.

“de” veya “ki” bağlacının olduğu cümlelerde vurgu bu bağlaçlardan öncedir.

“mı, mi, mu, mü” soru edatından önceki öge vurguludur.

Neden, niçin, niye, ne zaman, ne… gibi soru sözcüklerinin kendisi vurguludur.

1. Fiil yüklemli cümlelerde yüklemden önceki öge vurguludur.

Aşağıdaki kurallı cümlelerde koyu harfle yazdığım son sözcükler fiil yüklemidir bu nedenle onlardan önce gelen ve altı çizili olan sözcükler vurguludur.

Örnekler

Yeni çıkan film, bilimkurgu beklentilerimizi karşılayamadı. (Belirtili nesne vurgulu.)

Karneleri dağıttıktan sonra evrakları teslim etmeye gitti. (Yer tamlayıcısı vurgulu.)

Yeni bir kıyafet almak için babasını ikna etti. (Belirtili nesne vurgulu.)

Sahneye çıkınca heyecandan dolayı ne söyleyeceğini unuttu. (Belirtili nesne vurgulu.)

Zavallı adam acısını içine atıp gülmeye başladı. (Yer tamlayıcısı vurgulu.)

Not: Yüklemi başta olan cümlelerde vurgu yüklem üzerindedir.

Örnek: Başarmış sonunda tüm engellemelere rağmen.

2. Yüklemi isim olan cümlelerde vurgu yüklem üzerindedir.

Aşağıdaki kurallı cümlelerde koyu harfle yazdığım son sözcükler isim yüklemidir bu nedenle yüklemler vurguludur.

Örnekler

Bu bahçenin en güzel çiçeği laledir.

Kış boyu hayalini kurduğu tatile gidemeyeceği için üzgündü.

Yapılan iyiliklerin artarak çoğalması gibi bir özelliği vardır.

İnsanın bu manzara karşısında büyülenmemesi imkânsız.

Tilkinin dönüp dolaşıp geleceği yer kürkçü dükkânıdır.

3. “de” veya “ki” bağlacının olduğu cümlelerde vurgu bu bağlaçlardan öncedir.

Aşağıdaki cümlelerde “de” ya da “ki” bağlacı bulunmakta, onlardan önce yer alan altı çizili ögelerdir.

Örnekler

Sen ki hepimizin örnek gösterdiği bir insansın. (Özne vurgulu.)

Edebiyat dergilerine göz gezdirmek için kitapçıya da gitti. (Yer tamlayıcısı vurgulu.)

Ahmet de çok iyi bir futbolcu olacak. (Özne vurgulu.)

Uykum geldi ki eve gittim. (Yüklem vurgulu.)

Ahlaki kurallar da topluma göre farklılık gösterir. (Özne vurgulu.)

4. “mı, mi, mu, mü” soru edatından önceki öge vurguludur.

Örnekler

Beni mi doğum günü partisine davet etmeyecek? (Nesne vurgulu.)

Öğretmenin gözüne girmek için mi her soruya parmak kaldırmış? (Zarf tümleci vurgulu.)

Haberi Hasan’dan mı duydun? (Yer tamlayıcısı vurgulu.)

Sabah mı geleceklermiş teyzemler? (Zarf tümleci vurgulu.)

5. Neden, niçin, niye, ne zaman, ne… gibi soru sözcüklerinin kendisi vurguludur.

Örnekler

Bahçenin önündeki ağaçlar neden aşılanmadı? (Zarf tümleci vurgulu.)

Bir okur edebiyattan ne beklemeli? (Nesne vurgulu.)

Çalışmalarını yaparken niçin yardım istemiyorsun? (Zarf tümleci vurgulu.)

Metindeki hataları kim düzeltecek? (Özne vurgulu.)

Müdür Kayseri’den ne zaman dönecek? (Zarf tümleci vurgulu.)

Karışık Örnekler

Aşağıdaki cümlelerde hangi ögenin vurgulandığını bulunuz.

1. Bu malzemeleri hatırlıyor musun?

2. Tertemiz suyunun içinde rengârenk çakıl taşları vardı denizin.

3. Bilmezdim havanın bu kadar güzel olduğunu.

4. Sevdiğinin canının acımasına çok üzülmüş.

5. Evi komşumuzun oğlu mu boyayacakmış?

6. Anonsu duyan kadın çantasıyla valizini alıp gitti.

7. Deneme sınavındaki matematik soruları mı zormuş?

8. O, herkesin ilgiyle takip ettiği ünlü bir yazar.

9. Ben sahneye şarkı söylemek için çıkmıştım.

10. Sabahın erken saatlerinde kalkmanın zor olduğunu söyledi.

11. Annemin getirdiği kıyafetler nerede?

12. Üzgünken kimseyle konuşmadığımı söylemiştim.

Çözüm için tıklayınız.

Aşağıdaki cümlelerde altı çizili ögeler vurgulu. Her birinin hangi sebepten dolayı vurgulu olduğu parantez içinde yazılı.

1. Bu malzemeleri hatırlıyor musun? (“mi” soru edatından önce geldiği için yüklem vurgulu.)

2. Tertemiz suyunun içinde rengârenk çakıl taşları vardı denizin. (İsim yüklemi vurgulu.)

3. Bilmezdim havanın bu kadar güzel olduğunu. (Başta duran yüklem vurgulu.)

4. Sevdiğinin canının acımasına çok üzülmüş. (Fiil yükleminden önceki zarf tümleci vurgulu.)

5. Evi komşumuzun oğlu mu boyayacakmış? (“mi” soru edatından önceki özne vurgulu.)

6. Anonsu duyan kadın çantasıyla valizini alıp gitti. (Fiil yükleminden önceki zarf tümleci vurgulu.)

7. Deneme sınavındaki matematik soruları mı zormuş? (“mi” soru edatından önceki özne vurgulu.)

8. O, herkesin ilgiyle takip ettiği ünlü bir yazar. (Tamlamadan oluşan isim yüklemi vurgulu.)

9. Ben sahneye şarkı söylemek için çıkmıştım. (Fiil yükleminden önceki öge zarf tümleci vurgulu.)

10. Sabahın erken saatlerinde kalkmanın zor olduğunu söyledi. (Fiil yükleminden önceki öge nesnedir.)

11. Annemin getirdiği kıyafetler nerede? (İsim yüklemi vurgulu.)

12. Üzgünken kimseyle konuşmadığımı söylemiştim. (Fiil yükleminden önceki zarf tümleci vurgulu.)


Sıkça Sorulan Sorular

Vurgu ne zaman yüklemde olur?

“de”, “ki” bağlacı ya da “mi” soru edatından önce bulunan yüklemlerde, herhangi bir yerde bulunan isim yüklemlerinde, cümlenin başında duran fiil yüklemlerinde vurgu yüklem üzerinde olur.

Koşul cümlelerinde vurgu nerededir?

Koşul kipini alan sözcük üzerindedir.

Yorum yapın