Cümlenin Ögeleri Pratik Özet

İşte, tablolu anlatımıyla cümlenin ögeleri pratik özet:

Cümlenin Ögeleri Pratik Özet

A) Temel Ögeler

Cümlenin ögeleri konusunun ilk bölümü olup iki ana başlığa ayrılır.

1) Yüklem:

Kurallı cümlede hep sonda olur.

Cümlenin anlamını tamamlar.

Yokluğunda cümle eksik kalır ve üç nokta ile biter.

Cümlenin ögelerini ararken önce yüklemden başlarız.

Aşağıda altı çizili sözcükler cümlenin yüklemidir.

Örnekler:

Çalışmaları bitirir bitirmez buraya geleceksin.

Çocukluğunun geçtiği yerleri görünce duygulandı.

Dışarı bakınca renkli bir araba dikkatini çekti.

Tarifi imkânsız bir acı hissediyordu.

Not: Bir cümle birden fazla ögeden oluşabileceği gibi tek ögeden de oluşabilir. O yüzden cümlenin ögeleri aranırken buna dikkat etmek gerekir.

Örnek: Beni anlayan, bana değer veren ve beni hep destekleyen bir arkadaşımdır.

Bu cümleye dikkatlice baktığınızda cümlenin tamamen yüklemden oluştuğunu görürsünüz.

2) Özne:

Soruları: Kim, ne?

Cümlede verilmemişse gizli haldedir.

İşi yapan belli değilse sözdedir.

Sözde özneler “birileri tarafından” sözüyle okunmaya uygundur.

Cümlenin ögelerini ararken 2. sırada bulmamız gereken bir ögedir.

B) Yardımcı Ögeler

1) Nesne

– Soruları: Neyi, kimi, ne?

– Nesne sadece iş bildiren, “onu” sözcüğüyle okunabilen fiillerin yüklem olduğu cümlelerde aranır. Bunu dışındaki yüklemlerde (durum fiili veya isim yüklemi) nesneyi aramayız.

2) Dolaylı Tümleç:

– Soruları: nerede, nereden, nereye, kimde, kimden, kime, neyde, neyden ya da neye (Soruların sonundaki eklere baktığınızda “dedene” kodlamasını görürsünüz.)

– Yüklemin yerini bildirir.

3) Zarf Tümleci:

– Cümlede isim veya fiil yüklemine: “neden, niçin, niye, ne diye, hangi koşulla, ne zaman, ne ile, kim” sorularından birini sorarak buluruz.

– Yüklem fiilse: “nasıl, ne kadar?” sorusunu sorarız.

– Cümlede sebep, amaç, koşul, zaman, birliktelik, araç, durum veya miktar anlamı bildirir.

– “İleri, geri, aşağı, yukarı, içeri, dışarı, öte ya da beri” gibi yer yön anlamı katan sözcükler herhangi bir ek almadan yüklemin yönünü bildirirse yer yön zarfı olur.

– İsim çekim eki (hal, iyelik, tamlayan…) alırsa yer yön zarfı olmaz.

Aşağıdaki “Cümlenin Ögeleri” pratik özetini JPG dosyası halinde kaydedebilirsiniz.

Cümlenin ögelerini pratik özetlerle anlatan tablo.

Cümlenin Ögeleri Pratik Özet ile İlgili Önemli Notlar

Bir cümlenin ögeleri aranırken önce yüklem, sonra özne aranır. Daha sonraki sıra size aittir.

Cümlenin ögelerini ararken soruları her zaman yükleme sorarız. Bunun dışında fiil ya da fiilimsiye sormak hataya sebep olur.

Cümlenin ögeleri bazen tek sözcükten, bazen de birden fazla sözcükten (söz öbeğinden) oluşur.


Sıkça Sorula Sorular

Cümleyi ögelerine nasıl ayırırız?

Cümlenin ögelerini ya tek sözcük halinde ya da isim tamlaması, sıfat tamlaması, deyim, birleşik yapılı sözcük gibi söz öbekleri halinde ayırırız.

Bir örnekle cümlenin ögelerini bulur musunuz?

“Babam dün sabah fırından birkaç ekmek ile iki simit aldı.”
Bu cümlenin ögeleri şu şekildedir:
Yüklem: aldı
Özne: babam
Zarf tümleci: dün sabah
Yer tamlayıcısı: fırından
Nesne: birkaç ekmekle iki simit

Dikkat: Cümlenin ögelerini ararken önce yüklem sonra özneyi buluruz.

Ara sözler, cümlenin ögelerine dahil midir?

Kendinden önceki ögenin açıklayıcısı durumunda olan ara sözler (cümle içi unsurlar) cümlenin ögelerine dahildir ayrıca açıklayıcısı olduğu ögeyle bütündür.

Ara cümleler, cümlenin ögelerine dahil midir?

Kendinden önceki ögeyi açıklama görevinde olmayan cümle dışı unsurlar (ara cümleler) genellikle onay, ret, hitap, seslenme ya da cümle içinde cümle şeklinde karşınıza çıkar ve cümlenin ögelerine dahil olmaz.

Cümlenin ögeleri, önem sırasına göre dizilebilir mi?

Cümlenin ögeleri farklı görevlerde olsa da her birinin anlam üzerinde önemli görevleri vardır ancak cümlenin anlamını tamamlaması, yargı bildirmesi nedeniyle cümlenin ögelerinden yüklemin ön planda olduğunu söyleyebilirim. Ayrıca diğer ögeleri bulurken soruları yükleme soruyoruz. Bu da önemini daha da artırmaktadır.

Yorum yapın