Fiil Cümlesi Nedir?

Cümlenin anlamı üzerinde büyük bir öneme sahip olan yüklemler; bulunduğu cümleyi tür, anlam ve yargı bakımından etkilemektedir. Burada sizlere yüklem türlerinden biri olan fiil cümlesinden bahsedeceğim. Yüklemin fiil olması cümleyi hangi yönlerden etkiler? İşte, fiil cümlesi konu anlatımı:

Dilerseniz fiil cümlesi konusuna geçmeden önce çekimli fiilin ne olduğuna bakalım.

Çekimli Fiil Nedir?

Çekimli fiiller, haber kipi (şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman, görülen geçmiş zaman ve duyulan geçmiş zaman) ya da dilek kiplerinden (gereklilik, istek, emir ve şart) birini alan, bunun yanında kişi eki bulunduran sözcüklerdir. Ayrıca bunlar iş, oluş ya da durum anlamı bildiren sözcüklerdir.

Örnekler: çıktı, bakıyor, gelmesin, koşmamalı, etkilenmiş, üzüldüm, sağ olun, tanıyamadım, beklemeli…

Fiil Cümlesi Nedir?

İşte, bu biçim ve anlam özelliğini içinde barındıran sözcükler cümlenin yüklemi olduğunda o cümleye fiil cümlesi denir. Yani yüklemi fiil olan cümlelerdir. Aşağıdaki cümlelere fiil cümlesi dememizin sebebi de altı çizili yüklemlerin türüne göre fiil olmasıdır.

Örnekler:

Kış vakti evlerin bacalarından ağır duman kokuları geliyordu.

Hava aydınlandıktan sonra dürbünü alıp ufuk çizgisine baktı.

Babası görmesin diye kolundaki dövmenin üzerini kapadı.

Önümüzdeki ay bazı kadrolarda atama olacakmış.

Uçak gösterisini izleyince heyecandan kalbim çarptı.

Kurallı Fiil Cümlesi

Fiil yüklemlerinin cümlenin sonunda olmasıdır.

Örnek: Hayatın bu kadar kısa ama güzel olduğunu geç fak ettim.

Devrik Fiil Cümlesi

Fiil yüklemlerinin cümlenin başında ya da içinde olmasıdır.

Örnek: Adam boşluktan yararlanarak dolandırmış birkaç kişiyi.

Olumlu Fiil Cümlesi

Fiil yüklemlerinin olumlu anlam bildirmesidir. Bu cümlelerde yüklemler “-ma / -me” ekinin almaz ya da “değil” sözcüğüyle birlikte değildir.

Örnek: Artan talebi karşılamak için ek seferler düzenlendi.

Olumsuz Fiil Cümlesi

Olumsuz anlam bildiren fiil yüklemleridir. Bu yüklemler ya “-ma/-me” ekini alır ya da “değil” edatıyla birlikte olur.

Örnek: Kazananlar listesinde adımı görünce gözlerime inanamadım.

Fiil Cümlesi Neyi Etkiler?

Yüklemin fiil olması durumunda aşağıdaki etkileri görmek mümkün:

1. Cümle yüklemin türüne göre fiil olur.

2. O cümlede nesne olabilir.

3. Durum ve miktar anlamında zarf tümleci görülebilir.

4. Bazı istisnalar dışında vurgulanan öge yüklemden hemen önceki öge olur.

5. O cümlede çatı özelliği aranır.


Fiil Cümlesi ile İlgili Önemli Notlar

İsimler fiil yapan yapım ekini alıp yüklem olduğunda fiil cümlesini oluşturur.

Fiilden isim yapan yapım ekini alan sözcük yüklem olduğunda fiil değil, isim cümlesini oluşturur.

Fiilimsiler ek eylem (-dır, -di, -miş) alıp yüklem olduğunda o cümle isim cümlesi olur.

Basit yapılı fiiller yüklem olur.

Türemiş yapılı fiiller yüklem olur.

Birleşik yapılı fiiller de yüklem olur. Bu durumda kurallı birleşik fiil, yardımcı fiillerle birleşmiş fiil ya da anlamca kaynaşmış fiillerin yüklem olur. Örneğin: “İki genç karlıdaki parkta kavga etti.” (“Kavga etti” yardımcı eylemle birleşmiş birleşik yapılı fiildir.)


Sıkça Sorulan Sorular

Fiil nedir 5 örnek?

Kip ve kişi ekini alan sözcükler fiildir.
Örnekler:
Koştum (görülen geçmiş zaman),
Yazsan (şart kipi),
Bakacaksın (gelecek zaman),
Çalışmalı (gereklilik kipi),
Geliyorlar (şimdiki zaman).

Fiil nasıl bulunur?

Fiilleri bulmak için şu yöntemlerden birini denemek gerekir.
1. Kip ve kişi ekini alır.
2. İş, oluş ya da durum anlamı bildirir.

Fiil eylem cümlesi ne demek?

Yüklemi fiil olan cümlelerdir.

Basit fiil nedir ve örnekleri?

Tek sözcükten oluşan ve herhangi bir yapım eki almayan fiillerdir.
Örnekler: gör, dinlemiş, uyuyacağım, beklemeli…
Dikkat: Yukarıdaki son üç örnekte gördüğünüz gibi fiillerin aldığı çekim ekleri (haber kipi, dilek kipi, kişi eki, olumsuzluk eki…) onların türünü değiştirmez.

“Fiil Cümlesi Nedir?” üzerine bir yorum

Yorum yapın