Fiilde Zaman Kayması (Kip Kayması) Nedir?

Günlük yaşamda çoğumuzun kullandığı cümledeki zaman anlamı, fiilin taşıdığı ekte yer almaktadır ancak öyle cümleler vardır ki fiilin aldığı ekin anlam üzerinde hiçbir bir etkisi yoktur. Oradaki kip eki görünüşte vardır ve zaman (anlam) kaymasına uğramıştır. İşte, fiilde anlam kayması:

Fiilde Zaman Kayması

Fiilin aldığı kip eki ile cümlede kastedilen anlam arasında farklılığın olmasından kaynaklanır. Başka bir ifadeyle fiilin, aldığı kipin dışına çıkarak başka anlamı (zamanı) üstlenmesidir. Böylece cümledeki zaman anlamı fiilin üzerinden çıkar.

Örnek: “Yarın sinemaya gideriz.” cümlesinde “gideriz” fiili geniş zaman ekini almış ama eylem gelecek zamanda olacağı için anlam kayması ortaya çıkmıştır. Cümledeki zaman kaymasını iki şekilde ifade edebiliriz:

1. Biçimce geniş zaman, anlamca gelecek zaman

2. Geniş zaman, gelecek zaman anlamında kullanılmıştır.

Örnekler

Nasreddin Hoca bir gün göle gider. (Biçimce geniş zaman, anlamca duyulan geçmiş zaman.)

İfade edilişi: Geniş zaman, duyulan geçmiş zaman anlamında kullanılmıştır.

Çocuklar şimdi parka gitmek ister. (Biçimce geniş zaman, anlamca şimdiki zaman.)

İfade edilişi: Geniş zaman, şimdiki zaman anlamında kullanılmıştır.

Haftaya cuma karneler dağıtılıyor. (Biçimce şimdiki zaman, anlamca gelecek zaman.)

İfade edilişi: Şimdiki zaman, gelecek zaman anlamında kullanılmıştır.

Elindeki kâğıdı pencereden aşağı atar. (Biçimce geniş zaman, anlamca şimdiki zaman.)

İfade edilişi: Geniş zaman, şimdiki zaman anlamında kullanılmıştır.

İlaçlarını zamanında al. (Biçimce emir kipi, anlamca gereklilik kipi.)

İfade edilişi: Emir kipi, gereklilik kipi anlamında kullanılmıştır.

Yarım saat sonra test çözersin. (Biçimce geniş zaman, anlamca emir kipi.)

İfade edilişi: Geniş zaman, emir kipi anlamında kullanılmıştır.


Sıkça Sorulan Sorular

Fiilde zaman kayması anlatım bozukluğu mudur?

Hayır, anlatım bozukluğu olmaz.

Kip kayması nedir?

Fiilde zaman kaymasının diğer adıdır. Buna aynı zamanda anlam kayması da deriz.

Haber ve dilek kipi nedir?

Haber kipi: şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman, görülen geçmiş zaman, duyulan geçmiş zamandır.
Dilek kipi: istek kipi, şart kipi, gereklilik kipi ve emir kipidir.

Gelsinler hangi kiptir?

Emir kipi, 3. çoğul şahıs.

-mış / -miş eki hangi kip?

Duyulan geçmiş zaman kipidir.

Gereklilik kipi nasıl anlaşılır?

Fiile gelen -malı/-meli eki, eylemin yapılma gerekliliğini bildirir; bazen de öneri anlamı taşır.

-ecek / -acak ne kipi

Gelecek zaman kipidir.

“Fiilde Zaman Kayması (Kip Kayması) Nedir?” üzerine bir yorum

Yorum yapın