Genel ve Özel Anlam Nedir?

İşte, açıklamalı örnek ve karşılaştırmalı anlatımıyla genel ve özel anlam konu anlatımı:

Genel ve Özel Anlam

Bir sözcüğün kendi türünün tamamını kapsayacak anlamda kullanılmasına genel anlam, bunun tam tersi kullanımda yani sadece kendini bildiren anlamlar özel anlamlıdır. Genel anlamlı sözcükler, adından da anlaşılacağı üzere anlam kapsamı daha geniştir.

Genel ve özel anlamlı sözcükler cümlede kazandığı anlama göre değişir. O yüzden bunlarla ilgili örnek verilirken kavramları tek başına kullanmamak gerekir.

Örnekler

Çiçek, çeşitli süslemelerde kullanılan ve renkli görünüşleri olan bitkidir. (Genel anlam)

Çiçek, günden güne solmaya başlayınca annem onu pencerenin yanındaki aydınlık bir yere bıraktı. (Özel anlam)

Telefon, yakın bir geçmişte büyük bir gelişme göstererek milyarlarca insanın kullandığı bir cihaz olmuştur. (Genel anlam)

Telefon sürekli çalınca rahatsız olduğunu gösteren davranışlarıyla telefonun sesini kısmasını istedi. (Özel anlam)

Kovadaki su boşa gitmesin diye saksıdaki çiçekleri suladı. (Genel anlam)

Afrika’nın bazı yerlerinde içilebilir su bulmak oldukça zor. (Özel anlam)

Genel ve Özel Anlamlı Sözcükler Nasıl Ayırt Edilir?

Genel ve özel anlamlı sözcükleri ararken bunları birbirinden ayırt etmenin en iyi yolu şudur: Verilen bir kavram “bu” işaret sıfatıyla kullanılmış ya da kullanılabiliyorsa özel, kullanılamıyorsa genel anlamlıdır.

Örnekler:

Domates, ülkemize Avrupa’dan getirilmiştir. (Altı çizili sözcük “bu” işaret sıfatıyla söylenemediği için genel anlamlıdır.)

Domatesi yıkayıp özenle doğradı. (“Bu domatesi” ifadesi cümlede kullanıldığında anlamlı olduğunu görürüz. Bu nedenle “domates” sözcüğü özel anlamlıdır.)

Taktik: Tanımı yapılan kavram, olay ya da varlıklar genel anlamlıdır.

Köşe yazısı, güncel olaylar üzerinden yorum bildiren düşünce yazılarıdır. (Tanımı yapılan köşe yazısı cümlede genel anlamda kullanılmıştır.)

Genel ve Özel Anlamlı Sözcükleri Sıralamak

Özellikle isimlerde görülen bu tür sıralamada isimleri kapsamına göre değerlendirmek gerekir. Bu isimlerin yönü aşağıdaki sıralama şekillerini ortaya çıkarır:

Genelden Özele Doğru Sıralama

Kapsamı geniş olan isimden kapsamı dar olan isme doğru yapılan sıralamadır.

Örnek: Uzay > galaksi > yıldız sistemi > dünya > kıta > ülke > il > ilçe > mahalle > sokak > apartman > daire > oda.

Özelden Genele Doğru Sıralama

Kapsamı dar olan isimden kapsamı geniş olan isme doğru yapılan sıralamadır.

Örnek: papatya < çiçek < bitki < canlı < varlık.


Bu notu indirmek için tıklayınız.

Yorum yapın