Kalıplaşmış Sıfat Fiil Nedir, Örnekleri Neler?

Fiilimsiler bazen hareketlilik anlamından çıkıp varlık adı ya da soyut bir kavram adı olur. Bu tür sözcükler isim fiilden meydana gelmişse kalıcı addır, sıfat fiilden meydana gelmişse kalıplaşmış sıfat fiildir. Bu sayfada kalıplaşmış sıfat fiile yer verdim. Test ya da sınavlarda çıkan bu konuyu öğrenciler bazen karıştırıyor. İşte, kalıplaşmış sıfat fiil:

Kalıplaşmış Sıfat Fiil

Sıfat fiiller fiilimsi özelliğinden çıkarak yeni bir anlam kazanır. Çoğunlukla bir varlığa ya da soyut bir kavrama ad olur. Bunları fiilimsi olarak saymayız çünkü hareketlilik anlamından çıkmıştır.

Bu konuyu daha iyi ayırt etmeniz için “çekecek” sözcüğünü kalıplaşmış sıfat fiil, tamlama kurmuş sıfat fiil, adlaşmış sıfat fiil ve çekimli fiil görevlerine örnek verdim.

Ayakkabıyı giyerken çekecek kullanırdı. (Kalıplaşmış sıfat fiil)

Senin kahrını çekecek kişi benim. (Tamlama kurmuş sıfat fiil)

İşin yükünü çekecekler biziz. (Adlaşmış sıfat fiil)

Yerleri silmeden önce koltukları çekecek. (Çekimli fiil)

Kalıplaşmış Sıfat Fiil Örnekleri

Kitap okuyan çocukların geleceği daha aydınlık olur. (İstikbal)

Kış için yakacak almamız gerekir. (Odun, kömür…)

Dolapta içecek kalmamış. (Meşrubat…)

Arabanın sileceklerinden ses geliyordu. (Arabanın camını silen kısmı)

Kendime giyecek almalıyım. (Kıyafet…)

Maymunlar, ağaçtan topladıkları yemişi büyük bir iştahla yiyordu. (Meyve)

Yaklaşık üç günlük yiyeceğimiz var. (Besin…)

Büyüyünce yazar olmak istiyorum. (Yazı yazan, bunu süreklilik haline getiren…)

Durakta yarım saatten beri dolmuş beklemiş. (Minibüs)

Kalıplaşmış sıfat fiili temsil eden içecek, silecek, yakacak, yazar, dolmuş, yemiş ve giyecek görselleri.

Sıkça Sorulan Sorular

Kalıplaşmış sıfat fiil, tür olarak hangi sözcüktür?

Bir varlığa ya da soyut bir kavrama karşılık geldiği için tür olarak isimdir.

Kalıplaşmış sıfat fiil, isim çekim ekini alır mı?

İsim olarak sayılan sözcükler, isim çekim (çoğul, iyelik, tamlayan, ilgi, hal ya da ek fiil) eklerini alır.
Örnek:
İçeceklerimizi yanımızda getirdik.
Yukarıda altı çizili kalıplaşmış sıfat fiilin aldığı isim çekim ekleri sırasıyla şunlar: çoğul eki, iyelik (aitlik) eki ve belirtme hal ekidir.

Kalıplaşmış sıfat fiilin adlaşmış sıfat fiilden farkı nedir?

Sıfat tamlaması oluşturan bir sıfat fiil, nitelediği isim düşünce adlaşmış sıfat fiil haline gelir ancak bunlar hareketlilik anlamını yitirmediği için hâlâ fiilimsidir. Bunlar hareketlilik anlamından uzaklaşmış hatta tamamen isimleşmiştir.

Kalıplaşmış sıfat fiiller sıfat tamlaması kurabilir mi?

Kalıplaşmış sıfat fiiller, fiilimsi özelliğini yitirdiği için sıfat fiiller gibi isimleri niteleyemez ancak nitelenen durumda olabilir.
Örnek:
Buraya gelen dolmuş, oldukça büyüktü.
Konuklara sıcak yiyecekler dağıttılar.

Kalıplaşmış sıfat fiil isim tamlamasında yer alır mı?

Evet, isim tamlamasında bazen tamlayan ya da tamlanan durumunda olur. Aşağıdaki tabloda bu örnekleri görebilirsiniz.

İsim tamlaması içinde yer alan kalıplaşmış sıfat fiil tablosu.

Kalıplaşmış sıfat fiiller cümlede hangi öge içinde yer alır?

Herhangi bir kısıtlama olmadan her bir ögenin içinde tek başına ya da sözcük grubu (söz öbeği) halinde bulunabilir. Yeter ki gerekli ekleri alıp istenen soruya cevap versin.
Örnekler:
Sobaya biraz yakacak atmalıyız. (nesne)
O, ünlü bir yazardı. (yüklem)
Arabanın sileceklerinin değişmesi gerekir. (özne)

“Kalıplaşmış Sıfat Fiil Nedir, Örnekleri Neler?” üzerine bir yorum

Yorum yapın