Niteleme Sıfatı Nedir?

Sıfatlar konusu kendi içinde bazı ana ve alt başlıklara ayrılır. Bunların arasında niteleme sıfatı oldukça önemli bir konudur çünkü test, sınav hatta metin içinde sıklıkla çıkmaktadır. Ayrıca fiilimsi ya da cümlenin ögelerinde bile dolaylı yollardan karşımıza çıkan bu konuya gereken önemi vermek gerekir. İşte, niteleme sıfatı konu anlatımı:

Niteleme Sıfatı Nedir?

İsimlerin anlamını nitelik yönünden bildiren, yani onların ölçülemeyen bir özelliğini (renk, durum, biçim…) anlatan sıfatlardır. Bu sıfatları bulmak için isimlere “nasıl?” sorusu sorulur.

Örnekler

Olaylardan hemen etkilenen duygusal bir insanım ancak kimse bu özelliğimi bilmez. (Durum)

Güvenilir dostlara ihtiyacımız var özellikle sırlarımızı paylaşan insanlar olsun. (Durum)

Ekşi narları toplayıp büyük kapta ayıkladı. (Durum)

Kaldırımın başında iri bir kedi duruyordu. (Biçim)

Küçük bir çocuk elinde simitle yanımıza doğru yaklaşıyordu. (Biçim)

Kamp alanında rengârenk çadırlar ve ateş etrafında toplanan insanlar vardı. (Renk)

Lezzetli yemeklerle müşterilerin beğenisini kazandı bu sayede kazancı gitgide arttı. (Durum)

İnce çıtalardan yaptığı uçurtmanın özellikle saçakları dikkatimi çekti. (Biçim)

Bozuk oyuncakları onarmaları için servise gönderdim. (Durum)

Bize gelen misafirin al yanakları ve bembeyaz teni vardı. (Renk)

Konuklara sıcak yemeklerden ikram edildi. (Durum)

Şehrin üstüne koyu bir sis tabakası çökmüş hatta küçük yağmur damlaları düşmeye başlamıştı. (Renk)

Not: Niteleme sıfatları yalnızca isimlerin anlamını etkiler. Fiili anlam bakımından etkileyen sözcükler zarf, isim çekim ekini alan sözcükler de isim olur. Bu aradaki farka dikkat etmek gerekir. Aşağıda bir sözcüğün kullanıma göre sıfat, zarf ya da isim olabileceğini gösteren örnekler vardır.

Örnekler:

Etkileyici bir sözün ardından dinleyiciler alkışladı. (Sıfat)

Son konuşmacı oldukça etkileyici konuştu. (Zarf) 

Dünkü film oldukça etkileyiciydi. (İsim)

Paket paket hediye geldi. (Sıfat) 

Hediyeler paket paket dağıtıldı. (Zarf) 

Gelenler tek tük değil, paket paketti.(İsim)

Cansız bir bakışın ardından yürümeye devam etti. (Sıfat) 

Üzgün olduğu için cansız konuşuyordu. (Zarf) 

Uzun bir süre yağmur yağmadığı için bahçedeki ağaçlar cansızdı. (İsim)

Sert konuşunca karşısındakiler şaşkınlıklarını gizleyemedi. (Zarf)

Sert ifadelerle dikkatleri üzerine çekiyordu. (Sıfat) 

Cevap veren kadının konuşması oldukça sertti. (İsim)

İmkânsız durum diye bir şey yok. (Sıfat) 

Bu sorunun çözümünü bulmak imkânsız. (İsim) 

Bakkal amca asık suratlı olduğu için pek sevilmezdi. (Sıfat) 

Son gelen personelin yüzü asıktı. (İsim) 

Kardeşim bize göre esmer tenliydi. (Sıfat) 

Ten rengi daha esmerdi. (İsim) 

Açık mavi renkli duvar, görenlerin içini açıyordu. (Sıfat) 

Duvar rengi açık maviydi. (İsim) 

İndirimli kıyafetlerden almış. (Sıfat) 

Reyondaki kıyafetler indirimliydi. (İsim)

Niteleme sıfatının ne olduğunu; isimlerin renk, biçim ve durumunu nasıl etkilediğini anlatan afiş.

Önemli Bilgiler

“m, p, r, s” ünsüzleriyle oluşan pekiştirme sıfatları isimleri niteleyebilir.

Bembeyaz gömlek 

Upuzun ağaç 

Tertemiz oda 

msıcak çorba 

Masmavi gökyüzü 

Sapasağlam masa 

mdüz ova

Bazı isimler aldıkları ekle sıfat olabilir.

Yaz-lık ev 

Ben-cil insan 

Söz-de soru 

Ümit-siz vaka 

Şaka- çocuk 

Acı- şalgam 

Gönül- insan 

Hırs- bir arkadaş

Bazı niteleme sıfatları isim çekim ekini alarak adlaşabilir.

Çalışkanlar, akıllılar, kaliteliler, yazlıklar, umutsuzlar, anlayanlar, eskiyenler, gönüllüler, beyazlaşan…

Niteleme sıfatları yapı olarak basit, türemiş veya birleşik olur.

Basit yapılı niteleme sıfatı örnekleri:

Temiz oda 

Derin su 

Basit proje 

Mavi çanta 

İyi insan 

Eski araba

Türemiş yapılı niteleme sıfatı örnekleri:

Akıllı çocuk  

Sessiz bir ortam  

Çalışkan öğrenci 

Bakımsız arazi 

Kaliteli ürün 

Bölgesel yarışma 

Bakımsız arazi 

Büyük oda

Birleşik yapılı niteleme sıfatı örnekleri:

Montu kırmızılı çocuk 

Vatansever insanlar 

Set bakışlı adam 

Kahverengi ayakkabı 

İğne yapraklı ağaçlar 

Başına buyruk hareketler 

Açgözlü bir arkadaş

Bazı niteleme sıfatları fiil soylu sözcüklerin aldığı bir yapım eki sayesinde oluşmuştur.

Yapılan işler 

Gidilen yol 

Unutulmuş şarkılar 

Kırıcı söz 

Öpülesi eller 

Koşar adım 

Tanıdık insanlar

Bir isim farklı anlamlarda birden fazla niteleme sıfatı alabilir. Bunlar aynı ismi niteler, onlarla söz öbeği (grubu) oluşturur.

İrili ufaklı beyaz benekli tavşan (“İrili ufaklı” biçim, “beyaz” renk bildirir.) 

Bahçede uzun yeşil ağaçlar vardı. (Önce biçim, sonra renk bildiren sıfat) 

Yolun sonunda küçük beyaz bir ev vardı. (Biçim ve renk bildiren sıfat)

İkilemeler sıfatlar gibi isimleri niteleyebilir.

Yalan yanlış sözler 

Güçlü kuvvetli insan 

Ufak tefek bir çocuk 

İyi kötü günler 

Eğri büğrü yollar

Deyimler, sıfatlar gibi isimlerin niteliğini bildirebilir.

Kitabında içine kapanık insanların ruhsal çalkantılarını ele almış. 

Ne idiği belirsiz insanlarla görüşmeni istemiyorum. 

Kulaktan dolma bilgilerle hareket edemeyiz. 

Oluruna bırakılan işler bazen istenen sonucu vermeyebilir. 

Üniversitede kafa dengi birini bulamadım.

Niteleme sıfatları söz öbeği (söz grubu) oluşturduğu isimlerle aynı öge içinde (yüklem, özne, nesne…) yer alır.

Yüklemi oluşturan sıfat tamlaması örnekleri:

Beni anlayan ve bana değer veren biri. 

Bunlar, herkesi derinden etkileyen sözler.

Özneyi oluşturan sıfat tamlaması örnekleri:

Şairin yeni çıkan kitabı, oldukça ilgi gördü. 

Köyün girişinde geniş bahçeli bir ev vardı.

Nesneyi oluşturan sıfat tamlaması örnekleri:

Büyük masayı daracık koridordan geçirdiler.

Bir yerde mola verip masmavi denizi izledik.

Dolaylı tümleci (yer tamlayıcısını) oluşturan sıfat tamlaması örnekleri:

Gökyüzünde süzülen rengârenk uçurtmalara baktık. 

Otobüste yaşlı insanlara yer verirdi.

Zarf tümlecini oluşturan sıfat tamlaması örnekleri:

Geçen hafta bize gelmişlerdi. 

İyi bir puan alınca annesine haber verdi.


Sıkça Sorulan Sorular

Niteleme sıfatı ne belirtir?

Niteleme sıfatı aslında belirtme yerine niteleme görevini üstlenir. İsimlerin rengini, biçimini ve durumunu bildirir.

Niteleme sıfatı nasıl bulunur?

Tamlama kuran niteleme sıfatı isimlerin önünde yer alır ve onlara “nasıl?” sorusunu sorarak buluruz.

Kaç tane sıfat çeşidi vardır?

Sıfatlar niteleme ve belirtme diye iki alt başlıktan oluşur. Bunları belirtme sıfatı sayı sıfatı, belgisiz sıfat, işaret sıfatı ve soru sıfatı olmak üzere 4’e ayırırız.

Sıfatı niteleyen ne olur?

Sıfata “ne kadar?” sorusunu sorarak bulduğumuz sözcük, miktar anlamındaki zarftır.

Aşağı mahalle hangi sıfat?

Mahalle ismine “hangi?” sorusunu sorarak bulduğumuz “aşağı” sözcüğü işaret sıfatıdır.

Renkler hangi sıfattır?

İsimlerin rengini belirten sözcükler niteleme sıfatıdır.
Örnekler: Siyah kapı, mavi çanta…

Birkaç hangi sıfattır?

İsimlerin önüne gelerek onları belirten “birkaç” sözcüğü belgisiz sıfattır.
Örnek: Birkaç kişi

Niteleme ve belirtme sıfatı ne demek?

Niteleme sıfatı isimlere “nasıl?” sorusunu sorarak bulduğumuz, belirtme sıfatı da isimlere “kaç, kaçıncı, kaçar, kaçta kaç, hangi…” gibi sorular sorarak bulduğumuz sözcüklerdir.


Bu notu indirmek için tıklayınız.

“Niteleme Sıfatı Nedir?” üzerine 2 yorum

Yorum yapın