Ulama Nedir?

Ses olaylarının en basit başlıklarından biri olan ulamalar, bazı sözcük çiftlerinin nasıl okunduğunu açıklarken bazen de yazım kurallarında karşımıza çıkabilmektedir. Kelimeleri daha akıcı okumamızı sağlayan ulama konusunu bazı önemli notlarla açıkladım:

Ulama Nedir?

Yan yana bulunan ve aralarında herhangi bir noktalama işareti bulunmayan iki sözcükten ilkinin ünsüzle bitmesi, sonrakinin ünlüyle başlamasıdır. Bu şartları taşıyan ilk sözcüğün son ünsüzü ikinci sözcüğe aitmiş gibi okunur. Aşağıdaki örneklerde bunu daha net görebilirsiniz:

Ulamanın nasıl okunduğunu gösteren şu örnekler yazılı: çocuğu nelbisesi, masanı nucu
yarı nakşam, büyü kağaç
onu nevi, ter ketmek
eri kağacı, kale mucu

Örnekler

Çalışmanın aynısı

Koşan adam

Onun atkısı

Ayakkabının altı

Üçer elma

Az önce

İş insanı

Kalem olmadan

Bakımsız arazi

Terk etmek

Gereksiz eşya

Dolabın üstü

Ormanlık alan

Bal arısı

Benim adım

Nar ekşisi

Doktor odası

Not: Ulamayı oluşturan sözcükler arasında herhangi bir noktalama işareti gelirse ulama özelliği kaybolur.

Örnek: Tezgahta muz, armut ve üzüm vardı.

Açıklama: Bu cümledeki virgül “muz” ile “armut” arasındaki ulamayı bozmuş.

Ulama Hakkında Önemli Notlar

1. İsim tamlamasını oluşturan sözcükler arasında görülebilir: kavak ağacı, apartmanın önü, öğretmenin anlatışı, sağlık ocağı, yolun uzunluğu…

2. Sıfat tamlamasını oluşturan sözcükler arasında görülebilir: beyaz araba, anlatan adam, çalışkan öğrenci, geniş arazi, yakın akraba, yıkanan elbise…

3. Dokuzdan büyük sayıların okunuşunda ulama olabilir: on iki, on üç, kırk üç, yetmiş iki, yüz on…

4. Birleşik yapılı isimleri oluşturan sözcüklerin arasında görülebilir: yastıkaltı, hanımeli, ilkokul, ayastü, kaynana (kayın-ana), alinazik (yemek adı), suçüstü, hanımefendi, bakımevi…

5. Birleşik yapılı fiili oluşturan sözcüklerin arasında görülebilir: terk etmiş, mecbur olmak, dikkat etmelisiniz, rahatsız olmuş, yardım ettim, göç etti…

6. Söz grubu oluşturan fiil ya da fiilimsilerin arasında görülebilir: bakarak okumak, okumadan anlamazsın, çalışıp aldım, giderek azalıyordu…

7. İkilemeyi oluşturan sözcükler arasında görülebilir: bıkmak usanmak, okur okumaz, elden ele, art arda, iyiden iyiye…

8. Deyimleri oluşturan sözcüklerde görülebilir: ağırdan almak, baş etmek, can atmak, fikir almak, ıslah etmek, işi duman olmak, kafadan atmak, kağıt üzerinde kalmak, üzüm üm üzülmek, yağcılık etmek…

9. Atasözlerini oluşturan sözcüklerde görülebilir: akıl akıldan üstündür, altın yere düşmekle pul olmaz, atılan ok geri dönmez, bir çöplükte iki horoz ötmez, çocuktan al haberi, dost dostun eyerlenmiş atıdır…

10. Cümleyi oluşturan sözcüklerin tamamında ulama görülebilir:m etkinlikler iptal edildi, marketten on ekmek aldım…

Not: Ulama görülen birleşik yapılı sözcükleri hecelerine ayırırken ilk hecenin son ünsüzü ile ikinci hecenin ilk ünlüsü hep birliktedir, bunları farklı hece içine alamayız. Aşağıdaki tabloya dikkatli bakınız:

İçinde ulama görülen "ilkokul" ile "semizotu" birleşik yapılı sözcüklerin satır sonuna sığmadığında nasıl bölündüğünü gösteren tablo.

Sıkça Sorulan Sorular

Ulama nedir ve örnek?

Ünsüz ile biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük gelirse ulama meydana gelir.

Virgül varsa ulama var mıdır?

Ulama görülen iki sözcük arasına virgül ya da başka bir noktalama işareti geldiğinde ulama bozulur.

Ulama nasıl anlaşılır?

Bir sözcüğün sonu ünsüzle bitiyorsa, sonraki sözcük de ünlüyle başlıyorsa ulama meydana gelir.

Şafaktan önce uyandım, sözcüğünde ulama var mı?

Evet, “Şafaktan önce” kelimeleri arasında ulama vardır.

Hakkını, hangi ses olayı vardır?

Ünsüz türemesi var: “Hak-ını (Hakkını)

“Ulama Nedir?” üzerine 5 yorum

Yorum yapın