Ünlü Daralması Nedir?

Günlük konuşma ve yazı dilimizde sıklıkla karşılaştığımız ünlü daralması “a” ve “e” geniş ünlülerinin yerini “ı, i, u, ü” dar ünlülerine bırakması olayıdır. Sadece ses olayını değil yazım kurallarını bile ilgilendiren önemli başlıklardan biridir. İşte, ünlü daralması:

Ünlü Daralması Nedir?

Sonunda “a” ya da “e” geniş ünlülerinden biri bulunan sözcükler genellikle “-yor” şimdiki zaman ekini aldığında bu geniş ünlüler “ı, i, u, ü” dar ünlülerine dönüşür.

Örnekler:

Bekliyor (bekle-yor)

Kolluyor (kolla-yor)

Suluyor (sula-yor)

Söylüyor (söyle-yor)

Süslüyor (süsle-yor)

Anlıyor (anla-yor)

Anlamıyor (anlama-yor)

Bakmıyor (bakma-yor)

Koşmuyor (koşma-yor)

Üzülmüyor (üzülme-yor)

Taktik 1: Yukarıdaki örneklerde gördüğünüz gibi “a, e” ünlüsü genellikle olumsuzluk eki (-ma/-me) ya da isimden isim yapan yapım eki (-la/-le) içinde bulunur.

Taktik 2: Şimdiki zaman “-yor” ekini çıkardığımızda hemen önceki ünlünün aslında “a” ya da “e” ünlüsü olduğunu görürüz.

Örnekler:

1) “koşmuyor” sözcüğünde “-yor” ekini çıkardığımızda önceki “u” ünlüsüne de ihtiyaç kalmıyor çünkü birine “koşmu” diye bir ifadede bulunamayız, bu nedenle daralma olamaz. “

2) “bakmıyor” sözcüğünde “-yor” ekini çıkardığımızda önceki ünlünün “a” iken “u” ünlüsüne dönüştüğünü görürüz. Bu da ünlü daralmasıdır. (bakma-yor : bakmıyor)

Dikkat: Yukarıdaki kuralın dışında “diye, diyen, yiyecek ve niye” sözcüklerinde de ünlü daralması vardır.

Açıklama: Diye (de-y-e), yiyen (de-y-en), yiyecek (ye-y-ecek), niye (ne-y-e)

Dikkat: “Bana” ve “sana” sözcüklerinde ünlü değişimi vardır.

Uyarı: Yukarıdaki kuralın dışında yazılan ünlü daralması genellikle yazım yanlışı olur.

Örnekler:

Gelmiyecek (Doğrusu: gelmeyecek)

Yapmıyacak (Doğrusu: yapmayacak)

Koşucak (Doğrusu: koşacak)


Sıkça Sorulan Sorular

Geniş ünlüler hangileri?

a, e, o, ö

Dar ünlüler hangileri?

ı, i, u, ü

Ünlü daralması nedir 10 tane örnek?

“a” ya da “e” geniş ünlüsüyle biten sözcüğe şimdiki zaman eki “-yor” getirdiğinizde bu geniş ünlülerin “ı, i, u, ü” dar ünlüye dönüşmesidir.
10 tane örnek: gelmiyor, zıplıyor, izliyor, istiyor, sürmüyor, kaynıyor, yiyor, diye, yiyecek, çözmüyor.

Seviyorum sözcüğünde ünlü daralması var mı?

Hayır, yok.

Sana, bana sözcüklerinde hangi ses olayı var?

Ünlü değişimi var.

“Ünlü Daralması Nedir?” üzerine 2 yorum

Yorum yapın