Ünlü Türemesi Nedir?

Genellikle ek almış bazı sözcük ya da yabancı dillerden Türkçeye geçen bazı kelimelerde söyleyiş kolaylığı olsun diye ünlü türemesi olayı görülür. Ünlü türemesi farklı yollarda karşınıza çıkar. İşte, bu yazıda sizlere hangi şekilde ortaya çıktığını örneklerle açıklayacağım:

Ünlü Türemesi Nedir?

Genellikle kökün dışında olup herhangi bir eke bağlı olmayan ünlülerdir. Bunlar genellikle iki şekilde karşımıza çıkar:

1. Küçültme Ekinden Önce Oluşan Türeme

Bu bölümdeki ünlü türemesi, genellikle tek heceli sözcüklerin “-cık / -cik” küçültme ekini aldıktan sonra orta hecede yeni bir ünlünün gelmesiyle ortaya çıkar.

Örnekler:

Biricik (bir – i – cik)

Azıcık (az – ı – cık)

Gencecik (genç – e – cik)

Daracık (dar – a – cık)

2. Pekiştirme Sözcüklerde Görülen Türeme

Önce pekiştirme sözcüklerini bilmekte fayda var. “m, p, r, s” ünsüzlerinden biriyle oluşan ve anlatımı kuvvetlendiren pekiştirme sözcükleri sözcüğün başına ilk hecesinin eklenmesiyle oluşur. Oluşumu kısaca şu şekildedir: sözcüğün ilk hecesi + sözcüğün kendisi.

Örnekler: Masmavi, pespembe, mosmor, apaçık, sapsarı, yemyeşil…

İşte, bu “m, p, r, s” ünsüzlerinden hemen sonra kök ya da ekin içinde olmayan bir ünlü bulunur. Bunlar da türeme yoluyla oluşan ünlülerdir. Aşağıda altı çizili ünlüler de bu yolla oluşmuştur.

Örnekler: çepeçevre, sapasağlam, yapayalnız, güpegündüz, gepegenç…

Not: Ünlü türemesi bazen yabancı dillerden Türkçeye geçen kimi kelimelerde de görülebilir.

Örnekler: emir (emr), ilim (ilm), zehir (zehr), şekil (şekl)…

Dikkat: Yukarıdaki örneklerde geçen kelimeler, ünlüyle başlayan bir ek aldığında türeyen ünlünün düştüğünü göreceksiniz.

Örnek: Onun emri (onun emiri)


Sıkça Sorulan Sorular

Ünlü türemesi nasıl bulunur?

2 yolla bulabiliriz:
1. “-cık / -cik” küçültme ekini almış sözcükleri ek ve köklerine ayıralım, küçültme ekiyle kök arasında kalan “a, e, ı, i” gibi ünlüler herhangi bir eke dahil değilse ünlü türemesidir.
2. Hatırlarsanız pekiştirme sözcükleri şu kurala göre oluşurdu: sözcüğün ilk hecesi + sözcüğün kendisi
İşte, bu ikili arasında bulunan ünlüler de türemeye dahildir.

Ünlü türemesi ne zaman olur?

Ünlü türemesi genellikle şu şartlardan biriyle karşınıza çıkabilir:
1. Tek heceli sözcükler “-cık / -cik” küçültme ekini aldıktan sonra olabilir.
2. Pekiştirme sözcüklerinde “m, p, r, s” ünsüzlerinden hemen sonra kök ya da ekin içinde olmayan bir ünlü bulunabilir.

Ünlü türemesi hangi tür sözcüklerde görülür?

Ünlü türemesi isim, sıfat, fiil gibi sözcüklerde görülür.
İsim: emr (emir)
Sıfat: az-ı-cık
Fiil: yap-ı-yor

“Ünlü Türemesi Nedir?” üzerine 5 yorum

Yorum yapın