Yüklem Nedir, Nasıl Bulunur?

Cümlenin ögeleri ve cümle türleri konusunu yeteri kadar anlayabilmeniz için yüklemi bilmeniz gerekir, o yüzden bazı öğrenciler arama motorlarında “yüklem nedir?” sorusunu sormakta, “yüklem nedir?” sorusuna cevap aramaktadır. Ben de bu soruya elimden geldiğince açıklama getirmeye çalıştım.

Cümlenin ögeleri konusunun ilk alt başlığı olan yüklemler, konunun anahtar ögesi olabilecek öneme sahiptir. Diğer ögeleri bulmak önce yüklemi bulmak gerekir. Ayrıca cümlenin bildirdiği yargıyı bulmak, kurallı mı yoksa devrik mi olduğunu anlamak hatta anlamına göre olumlu mu yoksa olumsuz mu olduğunu görmek için yükleme ihtiyaç duyarız. Bu derece önemli olan yüklem nedir, nasıl buluruz, örnekleri nelerdir? İşte, bol örnekleri ve önemli özellikleriyle yüklem konu anlatımı:

Duvar panosu üzerine asılmış kağıtta "Yüklem Nedir, Nasıl Bulunur?" yazısı ve onun aşağısında "Pratik Çalışma" logosu

Yüklem Nedir?

Cümlenin anlamını tamamlayan bir ögedir. Yokluğunda cümle anlamsal açıdan eksik kalır ve üç nokta ile biter. Yüklemler kurallı cümlede her zaman sondadır. Bu özelliği sayesinde yüklemleri bulmak kolaydır.

Aşağıda altı çizili ögelerin her bir cümlenin yüklemidir.

Yüklem Örnekleri

Kaza yapan sürücüler yolun sağında tartışıyordu.

Sıranın bana da gelmesini büyük bir umutla bekliyorum.

Çiçekler masanın her yerini kaplamıştı.

O yazarın birçok eseri dilimize çevrildi.

Kuşlar umut dolu gözlerle ağaçlara bakıyordu.

Yeni bir eleman gelince işteki yüküm hafifledi.

Sen buraya her gelişinde yuvamız renklenir.

Her gün odasında en az yarım saat yazardı.

Karşıdan gelen kadına yol vermek için kenara çekildi.

Dağıtacağım testleri çözmeniz için konuyu iyi bilmeniz gerekir.

Dikkat: Yüklemsiz cümleler anlamca eksiltilidir ve üç nokta ile biter.

Örnek: Sahil kasabasında koyu sohbet eşliğinde çaylarını yudumlayan insanlar…

Yüklemin Yerine Göre Cümleler

Yüklemi sonda olan cümleler kurallı, başta ya da cümle içinde olanlar da devrik cümleyi oluşturur.

Örnek: Bizi bize sade bir dille anlatan kitaplardır denemeler. (Altı çizili yüklem sonda olmadığı için devrik cümleyi oluşturmuş.)

Örnek: Azim, insanda çalışma isteği uyandıran içsel enerjinin tümüdür. (Altı çizili yüklem sonda olduğu için kurallı cümleyi oluşturmuş.)

Yüklemin Türüne Göre Cümleler

Yüklemler türüne göre isim ve fiilden oluşur. İsim yüklemli cümlelerde yüklemler isim, sıfat, zamir, edat ve fiilimsiden oluşurken fiil cümlelerde yalnızca çekimli fiilden oluşur.

Örnek: Başkaları hakkında olur olmaz şeyler söyleyen biriymiş. (Söz öbeği halinde ve tamamen yüklemden oluşan bu kurallı cümlede sonda bulunan sözcük isim olduğu için cümle de yüklemin türüne göre isimdir. )

Örnek: Geçen hafta yukarı mahallenin yollarını asfaltlamışlar. (“Asflatlalmışlar” yüklemi fiil olduğu için cümle de yüklemin türüne göre fiildir.)

Yükleme Bakarak Şu Bilgilere Sahip Olabiliriz

Cümle yüklemin türüne göre isim mi yoksa fiil mi olduğunu anlarız.

Cümlenin kurallı mı yoksa devrik mi olduğunu anlarız.

Öznenin gerçek mi yoksa sözde mi olduğunu anlayabiliriz.

Cümlede nesnenin olabileceğini ya da kesinlikle olmayacağını anlarız.

Cümlenin anlamına göre olumlu mu yoksa olumsuz mu olduğunu anlarız.

Yüklemin Özellikleri Neler?

  1. Cümlede yargı bildirir.
  2. Temel cümleyi oluşturur.
  3. Cümlenin anlamını tamamlar.

Yüklem Öbeği

Cümlede yüklemler bazen söz öbeği (birden fazla sözcük) halinde olur. Bu durumda genellikle şu yöntemi uygularız:

1. Yüklemin son sözcüğü isimse tamlamalara (isim ya da sıfat tamlaması) bakarız.

Örnek: Kararlı ve planlı çalışmak başarının temel şartıdır. (İsim ve sıfat tamlamasından oluşmuş yüklem grubu.)

2. Yüklemin son sözcüğü fiilse birleşik yapı veya deyim özelliğini ararız.

Örnek: Futbolcunun eskisi kadar iyi oynayamaması gözden düşmesine sebep oldu. (Sonda bulunan yüklem, birleşik yapılı olduğu için söz öbeği halindedir.)

3. Yüklemler bazen fiilimsiye bağlı ya da edat grubu halinde olur.

Örnek: Onun burada yaptığı tek iş kitap okumaktı. (Fiilimsiye bağlı söz öbeği yüklemi oluşturmuş.)

Örnek: Onunla yaşadığımız anlar şiir gibiydi. (Sondaki edat, önceki sözcükle birleşerek yüklemi oluşturmuş.)

Yalnızca Yüklemden Oluşan Cümleler

Yüklemden oluşmuş tek ögeli cümleler tek sözcük veya söz grubu halindedir.

Örnekler:

Gençlerin ilgiyle takip ettiği önemli sanatçılardan biridir. (İsim ve sıfat tamlamasından oluşmuş yüklem grubu.)

Gittim. (Tek kelimelik bu yüklem aynı zamanda cümleyi de oluşturur.)

Birden Çok Yüklemli Cümleler

Sıralı ve bağlı yapılı cümlelerde birden çok yüklem olur.

Örnek: Havuzda birkaç kez yüzdüm ama denizde hiç yüzmedim.

Bağlaç altı çizili yüklemlerin dahil olduğu iki ayrı cümleyi birbirine bağlar.

Örnek: Orada sabahları çorba içer, akşamları ise köfte yerdik.

Virgül altı çizili yüklemlerin dahil olduğu iki ayrı cümleyi birbirine bağlamış.

Örnek: Evdeki işler bitti de dışarıdaki işlerle ilgileniyormuş.

“de” bağlacı altı çizili yüklemlerin dahil olduğu iki ayrı cümleyi birbirine bağlamış.

Not: Bazı sıralı cümlelerde yüklemler ortak olabiliyor.

Örnek: Bahçedeki erik, kayısı, şeftali ağaçlarını Murat; elma, kiraz ve ceviz ağaçlarını da Ersin sulayacak.

Bu cümlede “sulayacak” yüklemi altı çizili iki cümlenin de ortak ögesidir.

Not: Birden çok yüklemli cümlelerde ihtiyaç duyulan bir yüklemin yazılmaması anlatım bozukluğuna yol açabilir.

Örnek: Müzik dinlemeyi çok, resim yapmayı ise hiç sevmem. (“çok” sözcüğünden sonra “severim” yüklemi gelmeli.)

Fiil Yüklemli Cümlelerde Kip ve Kişi Ekleri

A) Kip Ekleri

1. Haber Kipleri

– Şimdiki Zaman

– Gelecek Zaman

– Geniş Zaman

– Görülen Geçmiş Zaman

– Duyulan Geçmiş Zaman

2. Dilek Kipleri

– Gereklilik Kipi

– İstek Kipi

– Şartı Kipi

– Emir Kipi

B) Kişi Ekleri

1. Tekil Şahıs Kişi Eki

2. Tekil Şahıs Kişi Eki

3. Tekil Şahıs Kişi Eki

1. Çoğul Şahıs Kişi Eki

2. Çoğul Şahıs Kişi Eki

3. Çoğul Şahıs Kişi Eki

Not: Bazı fiil yüklemli cümleler bir işin karşılıklı ya da birlikte yapıldığı anlamını bildirir.

Örnekler:

Oyuncular yakalanmamak için sağa sola kaçıştı. (Birlikte yapma anlamı var.)

Onunla daha geçen hafta bir kafede görüştük. (Karşılıklı yapma anlamı var.)


Yüklem hakkında arama motorlarında sıkça soru sorulmaktadır. İşte, en çok sorulan o sorular ve cevapları:

Yüklem Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Yüklem nasıl bulunur?

Yüklemi bulmak için soracağımız bir soru yoktur. Yüklemler, kurallı cümlede sonda bulunan ve cümlenin anlamını tamamlayan bir ögedir.

Fiil ve yüklem aynı şey mi?

Hayır, aynı şey değil çünkü yüklemler isim veya fiilden oluşur.

Örnekler:

Kalemi masaya bıraktığından habersizim. (Altı çizili sözcük isim yüklemidir.)

Geçen hafta diktiğimiz domates susuzluktan kurumuş. (Altı çizili sözcük fiil yüklemidir.)

Eserindeki konular sıklıkla karşımıza çıkacak türden olsa da anlatımı başka yazarlarda olmayan niteliktedir. (Cümlede “olsa” sözcüğü fiildir ancak yüklem sonda bulunan “başka yazarlarda olmayan niteliktedir” sıfat tamlamasıdır.)

Yüklem nasıl oluşur?

Yüklemler tür olarak isim, sıfat, zamir, edat, fiil, fiilimsiden oluşur. Ayrıca bu türlere bağlı olarak bazen isim tamlaması, sıfat tamlaması, ikileme, deyim ve birleşik yapı şeklinde olur.

Bir cümlede yüklem kısaca nasıl bulunur?

Kurallı cümlede sonda bulunan öge, yüklemdir ancak bunun tek başına mı yoksa grup halinde mi olduğuna dikkat etmek gerekir.

Yüklem hangi soruyla bulunur?

Cümlede yüklemi bulmak için herhangi bir soru sorulamaz ancak diğer ögeleri bulmak için yükleme soru sorulabilir.

Yüklem ne işe yarar?

Yüklem: Cümlenin anlamını tamamlar, cümlenin yargı taşımasını sağlar, temel cümleyi oluşturur, nesnenin olup olmayacağını belirler.

Birden çok yüklemli cümleler nedir?

En az iki yüklemli cümlenin aralarında virgül, noktalı virgül ya da “ki” bağlacı hariç herhangi bir bağlaçla bağlanmasıdır.

Örnekler:

Otelin odaları geniş ve temizdi. (Altı çizili iki yüklemin içinde bulunduğu iki ayrı cümle “ve” bağlacıyla bağlanmış.)

Onun yaptıklarını hiç unutmayacağım çünkü en zor zamanlarımda bana yardım etti. (“çünkü” bağlacı altı çizili yüklemlerin içinde bulunduğu iki ayrı cümleyi birbirine bağlamış.)

Komşusuna sürekli yemek verir, ondan herhangi bir beklentisi olmazdı. (Cümle içindeki virgül altı çizili yüklemlerin içinde bulunduğu iki ayrı cümleyi sıralamış.)

İsimler yüklem olur mu?

Tabi, isimler de yüklem olabilir. Ayrıca isim, sıfat, zamir, edat ve fiilimsi türündeki sözcükler ek eylem alarak yüklem olmuşsa o yüklem türüne göre isimdir. Aşağıdaki cümlelerde altı çizili yüklemler tür olarak isimdir.

Örnekler:

Bugüne kadar gördüğüm en iyi araba buydu. (Zamir)

Son romanında kullandığı dil ağırdı. (Adlaşmış sıfat)

Hüseyin Bey, eskiden cömert bir insandı. (Sıfat tamlaması)

Fiilimsi yüklem olur mu?

Evet, yüklem olabilir. Örneğin: “Benimsediğimiz görüşler mantığımıza uyanlardır.” cümlesinde “uyanlardır” sözcüğü ek eylem alarak yüklem grubu içinde olan bir fiilimsidir.

“Vardı” yüklemi isim mi fiil mi?

Cümledeki kullanıma bağlı olarak değişir. Bulunmak anlamındaysa isim, ulaşmak anlamındaysa fiildir.

Örnekler:

Sınıfımızda yeni biri vardı. (Altı çizili yüklem “bulunmak” anlamında olduğu için isimdir.)

Arkadaşım okula şimdi vardı. (Altı çizili yüklem “ulaşmak, varmak” anlamında olduğu için fiildir.)

Yüklem tek başına cümle oluşturur mu?

Evet, yüklemler tek başına cümle oluşturur: “Gitmiş, görmüş, öğrenmiş.” örneğinde kelimelerin her biri yüklem olduğu için üç ayrı cümlenin olduğunu söyleyebiliriz.

Birleşik yapılı yüklem nedir?

İki sözcükten oluşmuş yüklemler, birleşik yapılıdır.

Örnek: Yolda karşılaştığım arkadaşımla vaktim olduğu için uzun uzadıya konuşabildim. (Altı çizili yüklem, “konuş” ve “bil” sözcüklerinden meydana gelmiş birleşik yapılı fiildir.)

Örnek: Bana getirdiği en güzel hediye bilgisayardı. (Altı çizili yüklem, “bilgi” ve “sayar” sözcüklerinden meydana gelmiş birleşik yapılı bir isimdir.)

Yüklemi nasıl vurgularız?

Yüklemler “mi” soru edatı yardımıyla, bunun dışında cümle başında ya da isim olursa vurgulu olur ancak bu şartlar oluştuğunda vurgu yüklem üzerindedir.

Örnekler:

Öğretmenimizin geçen hafta anlattığı konu basitti. (Yüklem isim olduğu için vurgu yüklem üzerindedir.)

Cemal bize geldiğinde tatil hazırlığını tamamlamış mıydık? (“mi” soru edatından önceki öge yüklem olduğu için vurgu yüklem üzerindedir.)

Şaşırtmıştı herkesi onun birden şarkı söylemesi. (Altı çizili yüklem cümle başında olduğu için vurguludur.)

Soru sözcükleri yüklem olur mu?

Evet, “nerede, kim, nasıl…” gibi soru sözcükleri ek eylem alarak cümlenin yüklemi olur.

Örnekler:

Geçen hafta pazar neredeydin?

Masadaki kitaplar kimin?

Akşamki maç nasıldı?


“Yüklem Nedir?” notunu PDF biçiminde indirmek için tıklayınız.

İlginizi Çekebilir

8. sınıf cümlenin ögeleri konu anlatımı için tıklayınız.

8. sınıf cümle türleri konu anlatımı için tıklayınız.