Beğenme Cümlesi – Bir insanı, davranışı, eseri ya da olayı beğendiğini dile getiren cümlelerdir.– Beğenmenin dışında onaylama, takdir etme gibi anlamlar da bildirebilir.– Etkinlikte okunan şiirleri ruhumun derinliklerine kadar hissettim. Örnekler– Müziklerinde insanı derinden etkileyen ritim var.– Bir ev; işçiliğiyle, manzarasıyla ancak bu kadar olurdu.– Helal olsun sana! Hepimizi etkileyen bir konuşma yaptın.– Ne olursa […]
Ön Yargı Cümlesi – Bilgi sahibi olmayıp bir olay, durum ya da varlık hakkında olumlu veya olumsuz görüş bildirmektir.– Ön yargı cümlesi (peşin hüküm) içinde sonuç belli olmayıp iyi veya kötü yönde kabul edilir. Örnekler– Öve öve bitiremediği keki kimse beğenmeyecek. (Olumsuz ön yargı)– Bu film kesinlikle gişe rekorları kıracak. (Olumlu ön yargı)– Sen çok
Küçümseme Cümlesi Genellikle bir insanın yetersizliğini dile getiren cümlelerdir. Küçümseme cümlesinde “yetersiz görme, alay etme, aşağılama, hor görme..” gibi anlamlar bulunur. Örnekler Bu kadar yeteneksiz biri nasıl olur da başarır? Bu takımla değil bizi, çocukları bile yenemezsiniz. Daha dünkü çocuk gelmiş beni eleştiriyor. Sözüm ona yarışmayı kazanıp kupayı alacakmış. Güya beni satrançta yenebileceğini sanıyor. Sen
Pişmanlık ve Hayıflanma Cümlesi Pişmanlık Cümlesi – Kişinin kendi yaptığı işten duyduğu üzüntüdür.– Kişi geçmişe dair üzüntü veya rahatsızlığını dile getirir. Örnekler– Akşamki eğlencemizi burnumuzdan getirdi, nereden çağırdım onu?– Toplantıda kırıcı konuştuğum için üzgünüm.– Sinemaya gitmeseydim, şimdiye kadar işler biterdi.– İşleri aceleye getirmeseydim keşke, çoğunda hata çıktı.– Onun dediklerini neden yaptım ki?– Ustanın işi geciktireceğini
Yakınma Cümlesi – Bir olay, durum ya da kişiye karşı memnuniyetsizlik muhatabına değil de başkasına anlatılır.– Yakınma cümlelerinde şikayet etme anlamı vardır. Örnekler– Hatasını bildiği halde yanıma gelip özür dileme zahmetinde bulunmadı.– Edebiyatımızda yeni akıma karşı nedense hep ön yargı var.– Kılı kırk yaran çalışmamı iki cümleyle değerlendirmeleri haksızlık.– O kadar muhabbetimiz var da beni
Eleştiri Cümlesi (Değerlendirme) – Bir eser, düşünce ya da olayın olumlu veya olumsuz yönlerinin ortaya konulduğu cümlelerdir.– Eser üzerinde yapılan değerlendirmede amaç eserin hak ettiği değere ulaşmasını sağlamaktır.– Eleştiri cümleleri aynı zamanda değerlendirme cümlesi sayılır. Örnekler– Sanattan yoksun olan bu şiir, okuyucusuna herhangi bir tat vermekten de uzaktı. (Olumsuz eleştiri)– Öykülerinde içten bir dilin kullanılmaması
Öz Eleştiri Cümlesi – Birinin kendini olumsuz yönden değerlendirmesidir.– Kişi kendi eksik ya da hatalı yanlarını ortaya koyar.– Öz eleştiri yapan kişilerin çoğu genellikle kendini geliştirmeyi hedefler. Örnekler:– Plansız çalıştığım için iyi bir sonuç alamadım.– Maalesef senin beklentilerini karşılayamadım.– Çocuklarıma vakit ayırırken onlarla bol bol konuşsaydım daha iyi olurdu.– Ödevleri deftere yazmadığım için bulmakta karıştırıyorum.–
Tasarı Cümlesi – Birinin yapmayı planladığı çalışmalardır.– Tasarı cümlesinde planı kurulan çalışma henüz yapılmamış, sadece amaç ya da planlan aşamasındadır.– Bu anlamdaki cümlelerde hedefler çok karmaşık, zorlu da olabilir, günlük işlerden de oluşabilir.– Genellikle amaç, hedef veya plan bildiren cümlelerde görülür. Örneğin “Bundan sonra yeni bir müzik grubunda çalışmalara başlayacağım.” cümlesinde kişi, gelecekteki planından bahsetmiş.
Öneri Cümlesi Bir problem hakkında çıkış yolu göstermek, eksikliği gidermek ya da yanlış görülen bir yeri düzeltmek için kullanılan cümlelerdir. Örneğin “Kitaplarının daha çok okura ulaşmasını istiyorsan okurun anlayacağı bir dille yazmalısın.” cümlesinde bir yazara kitaplarının daha çok okura ulaşması için bazı öneride bulunulmuştur. Örnekler:– Gıda ürünlerini alırken son kullanım tarihine mutlaka bakmalıyız.– Çalışmalarını yapmadan
Varsayım Cümlesi – Bir olay ya da durumun gerçekleşmiş veya gerçekleşmemiş gibi düşünülmesidir.– Başka bir ifadeyle bir şey kısa süreliğine istenildiği gibi kabul edilir.– Bu tür cümlelerde “farz edelim”, “diyelim ki”, “tut ki”, “düşün ki”, “varsayalım” gibi sözcükler bulunur. Örneğin “Çekilişten bir araba kazandığını varsayalım, şimdiki arabanı satmaz mıydın?” cümlesinde kişi çekilişten henüz araba kazanmamıştır
Karşılaştırma Cümlesi – Birden fazla varlık, olay ya da kavram arasında farklılıkların anlatılmasıdır.– Bu anlamdaki cümlelerde “daha, en, a göre, kadar, gibi…” sözcükleri bulunur. Açıklamalı Örnekler Kim ne derse desin bu okulda daha mutluyum.Açıklama: Diğer okullarla karşılaştırma yapılmış. Elektrikli sobalar, odun sobası kadar iyi ısıtamaz.Açıklama: Elektrikli soba ile odun soba ısıtma yönünden karşılaştırılmış. Pazarın en
Gerçek ve Hayal Ürünü İfadeler Günlük yaşamda karşımıza çıkabilecek olaylar gerçek ifadeler, karşımıza çıkmayacak derecede gerçek dışı olaylar ise hayal ürünü ifadelerdir. Gerçek ifadelerde abartılı olaylar veya doğaüstü güçlere sahip karakterler yer almaz, bunlar ancak hayal ürünü ifadelerde yer edinir. 1. Örnek Cümle Gerçekçi İfade: Bahçedeki sebzeleri toplamak için geniş bir sepet aldı, güneşin sıcaklığına umursamadan dışarı çıkıp
Yadsımak Nedir? Birinin kendi davranışını ya da yaptığı bir konuşmayı gelecekte aleyhine sonuçlar doğuracağını düşündüğü için inkâr etmesidir. Bunun dışında mevcut bir durumu çıkarına ters düştüğü için tanımaması ya da kabul etmemesi de olabilir. Yadsımanın temelinde gizlemek ve kabullenmemek vardır. Örnekler– Toplantıda yaptığı konuşmayı bugün yadsıyor.– Her zaman söylediğim sözü bugün yadsımam imkânsız.– Boşuna çabalama, haklı olduğumu kimse yadsıyamaz.
Kanıksama Cümlesi İstenmeyen veya sıkça tekrarlanan bir olay ya da duruma belli bir süre sonra alışmak ve buna tepki göstermemektir. Kişi üzülse de kızsa da durumu düzeltmek için gayret göstermez. Ne yaparsa yapsın istemediği sonuçla yine karşılaşacaktır, o yüzden içinde bulunduğu duruma alışmaya başlar. Bu anlamdaki cümlelerde genellikle “alıştım, yine, her zamanki gibi, hiçbir zaman,
Beklenti Cümlesi Bir iş, olay veya durumu gelecekte gerçekleşip gerçekleşmeme yönünden tahmin etmektir. Kişi kendi öngörüleri doğrultusunda yorumda bulunur ancak öngörülerinin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belli değildir. ÖrneklerÖğretmenin geçen anlattığı konudan soracağını umuyorum.O kadar konuştum ancak hatasını anlayacağını düşünmüyorum. (Olumsuz yönde beklenti)Buraya gelip evrakları düzenleyeceğini düşünüyorum.Beni de doğum günü partisine davet edeceğini tahmin ediyorum.Yeni yılın sağlık ve mutluluk
Olasılık (İhtimal) ile Tahmin Cümlesi Olasılık (İhtimal) Cümlesi – Bir olay ya da durumun gerçekleşme ihtimalinden bahsetmektir.– Öne sürülen görüşlerde kesinlik yoktur.– Bu tür cümlelerde “muhtemelen, galiba, belki” gibi zarflar olabilir veya yüklemler -ecek/-acak, -dır/-dir, -meli/-malı gibi ek alabilir.– Ayrıca yeterli birleşik fiiller (abil-) de olasılık anlamı katabilir. Örnekler– O yoldan gitmeyelim çünkü bugün kalabalık
Aşamalı Durum Cümlesi Bir olay ya da durumun basamak basamak daha iyi ya da kötüye gittiğini bildirir. İstene veya istenmeyen bir sonuca adım adım ilerleme anlamı vardır. Bu tür cümlelerde genellikle “günden güne, yavaş yavaş, her geçen gün, gün geçtikçe, giderek…” gibi sözcük ya da “-dıkça” zarf fiil eki olur. Örneğin “Bahçeye ektiğimiz sebzeler her
Üslup Cümlesi Şair ya da yazarlar edebiyatın hangi türünde yazarsa yazsın konuyu aktarırken kelimeleri özenle seçer, okurda estetik bir tat bırakmak ister. Diğer adı biçem olan üslup, yazarın dili kullanma biçimidir. Aslında cümleyi nasıl kurduğuyla ilgilidir. Üslup cümlesi yazar ya da şairin nasıl anlattığını bildiren yargılar içerir. Bu tür cümleler “Nasıl anlatmış, dili nasıl kullanmış?”
İçerik Cümlesi Çoğumuz izlediğimiz, dinlediğimiz ya da okuduğumuz bir sanat ürünü hakkında bilgi verir; değerlendirme yaparız. Bu sayede başkalarının da fikir sahibi olmasını sağlarız. İşte, bu amacı sağlayan yargılara içerik cümlesi denir. İçerik cümlesi, bir sanat eserinin neyden bahsedildiğini bildirir. Eser hakkında kısa bilgilerle açıklama yapar. Genellikle eleştiri, ya da tanıtım metinlerinde görülen eleştiri cümleleri
Açıklama Bildiren Cümle İki yargıdan birinin, diğerinin açıklaması olduğu cümlelerdir. Amaç belirsiz bir olay ya da durum hakkında bilgi vermek, bilinmeyeni açığa kavuşturmaktır. Genellikle neden (sebep, gerekçe) bildiren cümlelerde açıklama anlamı vardır. Açıklama bildiren cümlede yargılar arasındaki bağlantılar “çünkü, demek ki, yani, anlaşılan…” gibi ifade ya da “-dan” ekiyle sağlanır. Örnek 1: “Eskiden Mersin ve Adana’da
