Sıralama ve Mantık Hatası

İyi bir cümlede düşüncenin tam ve doğru olarak aktarılması gerekir. Yoksa iletilmek istenen düşünceyi karşı taraf sağlıklı olarak anlayamaz. Bu da anlatım bozukluğuna dolayısıyla iletişim sorununa neden olur. Bunlardan biri de sıralama ve mantık hatası konusudur:

Sıralama ve Mantık Hatası

Düşüncenin tutarsız, mantıksız olması ya da önem sırasına göre aktarılmaması bu tür anlatım bozukluğuna neden olur. Bu da düşüncenin açık ve anlaşılır olmasının önünde büyük bir engeldir. Şimdi, bu iki anlatım bozukluğuna ayrı ayrı bakalım:

Sıralamadaki Hata

Düşüncelerin önem sırasına göre iletilmemesinden kaynaklanır. Bunlar belli bir düzen ya da kural içinde aktarılır. Dikkat edilmediğinde anlamda kapalılığa neden olur. Şimdi aşağıdaki örneklere ve açıklamalarına dikkat edelim:

Örnekler:

835 oya karşı 635 oyla okul temsilcisi oldu.

Açıklama: Az oyla değil, çok oyla kabul edilir. O yüzden 635 oya karşı 835 oyla kabul edilir.

O, kendiyle hatta arkadaşlarıyla bile kavgalı.

Açıklama: “hatta” bağlacı anlatımı kuvvetlendirmek, durumun aşırıya kaçtığını bildirmek için kullanılmış. Kişinin arkadaşlarıyla değil de kendiyle kavgalı olması, içinde bulunduğu durumun daha ileri boyutta olduğunu gösterir. O yüzden altı çizili sözcüklerin yer değiştirmesi gerekir.

Doğrusu: O, arkadaşlarıyla hatta kendiyle bile kavgalı.

Biz çocukken kasabayı değil şehri bile görmedik.

Açıklama: “bile” bağlacı, kendinden önceki sözcükle birleşerek bir durumun daha aşırıya kaçtığını bildirir. Kişinin şehir değil de kasabayı görmemesi daha aşırı bir durumdur çünkü daha küçük yerleşim yerini bile görmemiş.

Doğrusu: Biz çocukken şehri değil kasabayı bile görmedik.

Bir an önce tedavi edilmezse sakat kalabilir hatta bu ağrı devam eder.

Açıklama: “Ağrı” ile “sakat kalma” durumları arasında elbette sakat kalma daha aşırı ve diğerine göre istenmeyen bir durumdur. O yüzden altı çizili sözcüklerin yer değiştirmesi gerekir.

Doğrusu: Bir an önce tedavi edilmezse bu ağrı devam eder hatta sakat kalabilir.

Mantık Hatası

Düşüncenin tutarsız ve mantıksız olarak aktarıldığı cümlelerdir. Bu tür anlatım bozukluğunda cümleler anlam bakımından kapalı olur. Çünkü anlatılmak istenen düşünceler mantığa uygun değil ve kolaylıkla çürütülebilir ifadelerdir. Aşağıda açıklamalarıyla verilmiş cümleleri dikkatlice okuyalım.

Örnekler:

Günaşırı her gün yürüyüşe çıkar, yorulana kadar yürürdü.

Açıklama: “Günaşırı” sözcüğü iki günde bir demektir o yüzden yanındaki “her gün” sözcüğüyle kullanılması mantık hatasına neden olur. Anlatım bozukluğunu düzeltmek için bu iki sözcükten birini cümleden çıkarmak gerekir.

Ahmet, yarışmada Hasan ve Can’ın ardından ikinci oldu.

Açıklama: Ahmet’in önünde Hasan ve Can adında iki kişi varsa Ahmet iki değil üçüncü olur.

Doğrusu: Ahmet, yarışmada Hasan ve Can’ın ardından üçüncü oldu.

Annesinin yanına her akşam gider orada günlerce kalırdı.

Açıklama: Annesinin yanına her akşam uğruyorsa orada günlerce değil, ancak “saatlerce” kalabilirdi.


Sıkça Sorulan Sorular

Tamlayan eksikliği ne demek?

Cümlede ihtiyaç duyulan “-im, -ın, -in, -un, -ün” tamlayan ekinin bulunmaması anlatım bozukluğuna neden olur.
Örnek: “Hata ne olduğuna bakmak, ona göre çalışma yapmak gerekir.”

Açıklama: Bu cümlede yer alan “hata ne olduğu” söz öbeği bozuk bir yapıya sahip tamlamadır. Tamlayan durumundaki ilk sözcüğün “-ın” ekini alması gerekir.

Doğrusu: Hatanın ne olduğuna bakmak, ona göre çalışma yapmak gerekir.

Devrik cümle anlatım bozukluğu mu?

Hayır, anlatım bozukluğu olmaz. Devrik cümleler genellikle sanatlı anlatımın olduğu ifadelerde görülür. Kullanan kişilerin tercih ettiği bir üslup (biçem) şeklidir.

Yapıya dayalı anlatım bozukluğu nedir?

Dil bilgisine dayalı anlatım bozukluğudur. Bu bölümün alt başlıkları şunlardır:
– Özne – Yüklem Uyumsuzluğu
– Öge Eksikliği
– Ek Yanlışlığı
– Tamlama Hatası
– Çatı Uyuşmazlığı
– Bağlaç Hatası
– Ek Eylem Eksikliği
– Fiilimsi Hatası

“Sıralama ve Mantık Hatası” üzerine 2 yorum

Yorum yapın