İşte, sıralı cümle konu anlatımı:
Sıralı Cümle
– Aralarında anlamsal bağlantı bulunan cümleler virgül ya da noktalı virgülle sıralanır.
– Bunlar tek cümle olsa da birden çok yükleme sahiptir.
Örnekler
– Görevli birazdan buraya gelecek, bizden bilet isteyecek.
– Zamanı boşa harcamamalıyız, kalkıp biraz kitap okuyalım.
– Bu kadar sert konuşma, arkadaşlarını kaybedebilirsin.
– Çocuğun kolundaki alçıya uzun uzun baktı, sonra kimseye belli etmeden ağladı.
– Dizini taşa vurunca acıdan ağladı, sonra hiçbir şey olmamış gibi kalkıp gitti.
– Temizlik vakti geldiğinde herkes birbirine yardım eder, kimse işten kaçmazdı.
Dikkat: Eş görevli söz öbeklerini ayıran virgül kimi zaman cümleyi ayırmış gibi görülebilir. O yüzden buna dikkat etmek gerekir. Örneğin “Şirketimizde dosyalarla uğraşacak, toplantılara zamanında katılacak kişi lazım.” cümlesinde kullanılan virgül, sıfat olan iki söz grubunu bağlamış. O yüzden bu cümle sıralı değil, birleşik yapılıdır.
1) Bağımlı Sıralı
– Sıralı cümleler arasında en az bir ögenin ortak kullanılmasıdır.
– Örneğin “Dart oyununda hedefi on ikiden vurdu, oyuncak ödülünü kazandı.” cümlesinde cümleler arasında şu ögeler ortaktır: “Dart oyununda” dolaylı tümleç, “o” gizli özne.
Açıklamalı Örnekler
– Duvardaki çizikleri gördü, hemen annesine gösterdi.
Açıklama: Gören ve gösteren “o” öznesi ile nesne (duvardaki çizikleri) ortak kullanılmış.
– Onu beklemek için bahçeye çıktı, dayanamayıp geri döndü.
Açıklama: Çıkan ve dönen kişi aynıdır (“o” öznesi), her iki cümle için ortaktır.
– Yazar yeni kitabında aile içi iletişim sorunlarını anlatmış, bunu yaparken kuşaklar arası çatışmayı da gözler önüne sermeyi başarmış.
Açıklama: Hem öznesi (yazar) hem de yer tamlayıcısı (yeni kitabında) ortak bağımlı sıralı cümle.
– Akşamki gök taşı önce ışık saçtı, sonra yavaş yavaş gözden kayboldu.
Açıklama: Öznesi (akşamlı gök taşı) ortak bağımlı sıralı cümle.
2) Bağımsız Sıralı
– Sıralı cümleler arasında bir öge ortaklığı yoktur.
– Cümleler arasında anlamsal bağ olsa da öge açısından bağlantı olmaz.
Örnekler
– Kimse beni anlamıyor, herkes bana karşı.
– Hakikaten ilginçti, bir yaşıma daha girdim.
– Bizim çocukluğumuzda boş arsada top oynanırdı, şimdiki çocuklar ise onu bilgisayarlarda oynuyor.
Not: Sıralı cümleler uzun olmak zorunda değil. Birkaç kelimeden de oluşabilir.
Örnek: Her şeyin başı sağlıktır, gerisi hikâye.
Sıralı Cümle Özelliğinde Olan Atasözleri
– Karıncadan ibret al, yazdan kışı karşılar. (Bağımsız sıralı)
– Ne karanlıkta yat, ne kara düş gör. (Bağımlı sıralı)
– Alma mazlumun ahını, çıkar aheste aheste. (Bağımsız sıralı)
– Bana arkadaşını söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim. (Bağımsız sıralı)
– Bir ağaçta gül de biter, diken de. (Bağımlı sıralı)
Sıkça Sorulan Sorular
Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırtmak için kullanılır.
Örnek: Rüzgâr etkileyici bir ninni fısıldıyor, yapraklar bu güzel sese boyun eğiyor.
Evet, iki yüklem olur. Bunların her biri bir cümle içinde yer alır. Bu cümleler de ya virgülle sıralanır ya da bağlaçla bağlanır.
Sıralı kelime, eş görevli kelimelerdir.
Örnek: Yorgun, kırgın, biraz da umutsuz adımlarla terk etti bu şehri.
Sıralı cümleler birbirine virgülle bağlanırken bağlı cümleler “ve, ama, fakat, halbuki, çünkü, de” gibi bağlaçlarla bağlanır.
Sıralı cümleyi oluşturan küçük cümleler virgülle ayrılmışsa bu iki ana cümleyi ayırmak için de noktalı virgül kullanılır.
Örnek: Sevinçten, heyecandan içim içime sığmıyor; bağırmak, şarkı söylemek istiyorum.
Bir yanıt yazın