İşte, temel anlam yan anlam farkı:

Temel Anlam Yan Anlam Farkı

Temel Anlam

Bir sözcüğün aklımızda uyandırdığı ilk anlamıdır.

Örnekler

Ateşin etrafında oturup ısınmaya çalıştık.

Doktor, dişleri kontrol etmek için hastanın ağzını açmasını istedi.

Karşısında tilki gören horoz birden kanatlarını açtı hatta uçmaya başladı.

Yan Anlam

Bir sözcüğün temel anlamından tamamen uzaklaşmadan kazandığı yeni anlamlardır.

Örnekler

Ateşlenen çocuğu hemen hastaneye götürdü.

Eti marine etmek için iki diş sarımsak kullandı.

Buradan uçağın kanatlarını net olarak görebiliyorduk.

Aralarındaki Fark Nelerdir?

Temel anlam, bir sözcüğün akla getirdiği ilk anlamıdır fakat yan anlam sözcüğün temel anlamdan tamamen uzaklaşmadan kazandığı yeni anlamdır. Yan anlamda kullanılan bir sözcük benzetme ilgisi kurarak yeni anlam kazanır.

“Yanmak”
Sobaya attığı kütük hemen yandı. (Temel Anlam)
Güneşin altında çalışmaktan kollarım yandı. (Yan Anlam)

“Boğaz”
İki gündür boğaz ağrısı çekiyordu. (Temel Anlam)
Şişenin boğazından tutup içindeki yağı tabağa boşalttı. (Yan Anlam)

“Okumak”
Kitabı okuduktan sonra iade edecekmiş. (Temel Anlam)
Üniversiteyi Samsun’da okudum. (Yan Anlam)

“Doğmak”
Kardeşinin doğumuyla dünyalar onun oldu. (Temel Anlam)
Yarın güneşin doğuşuyla yola çıkacağız. (Yan Anlam)

“Ayırmak”
Çürüyen elmaları diğerlerinden ayırdım. (Temel Anlam)
Bu takım elbiseyi düğün için ayırdım. (Yan Anlam)

“Ayak”
Ayağına kadar gelen dalganın bıraktığı köpükleri izledi. (Temel Anlam)
Masanın ayağını boyadıktan sonra sandalyelere bakacağım. (Yan Anlam)

“Göz”
Çocuğun gözlerine bakıp ağlamaya başladı. (Temel Anlam)
Evrakları masanın gözüne bıraktım. (Yan Anlam)

“Düğme”
Dar gelen gömleğin üstteki düğmesi düştü. (Temel Anlam)
Ayarları yapmak için kumandanın düğmesine bastı. (Yan Anlam)

“Ağız”
Ağzını açınca ön dişinin çürük olduğunu gördü. (Temel Anlam)
Köprünün ağzında trafik kazası vardı. (Yan Anlam)

Not: Yukarıdaki örneklerde görüldüğü gibi yan anlam ile temel anlam arasında anlamsal bir ilgi var. Hatta bu ilgi benzetme düzeyindedir. Genellikle organ adları (baş, göz, yüz, burun, ağız, boğaz, sırt, bacak, ayak…) cansız varlıklara yüklenmiştir ancak organ adlarının dışında bazı sözcüklere de (ateş, yanmak, okumak, doğmak, ayırmak, düğme…) rastlanabilir.

Sıkça Sorulan Sorular