Deyim ve Atasözü Yanlışlığı

Dilimiz atasözü ve deyimler yönüyle oldukça zengindir. Bu zenginlikten faydalanmak, ifadelerimizi daha etkili ve mecazlı olarak söylemek için atasözü ve deyimlerden yararlanırız. Ancak bunları kurallarına uygun kullanmadığımızda anlatım bozukluğu olur. İşte, açıklamalı örnekleriyle deyim ve atasözü yanlışlığı:

Deyim ve Atasözü Yanlışlığı

Deyim ve atasözleri kalıplaşmış ifadelerdir. Bunları oluşturan sözcükleri değiştirdiğimizde anlatım bozukluğu olur. Ayrıca doğru kullansak da bunların anlamına uygun bir cümlede yer alması gerekir. O yüzden deyim ve atasözlerini iyi bilmek, bu konuda bilgi birikimine sahip olmak gerekir. Aşağıdaki her bir örnek cümlenin açıklamaları yer almıştır:

Örnekler:

Açıklama: Açığını bulmak deyimi kasıtlı olarak bir hileyi, hatayı bulmak demektir. Cümlenin anlamına uygun olmadığı için cümleden çıkarılması gerekir.

Açıklama: Ağız kalabalığı birinin boş yere konuşması demektir, o yüzden cümleye uygun değildir.

Açıklama: “Bana mısın dememek” deyimi zorlu şartlar karşısında yılmamak, etkilenmemektir. Onun yerine “ateş püskürürdü” deyiminin gelmesi gerekir.

Açıklama: “Bin dereden su getirmek” deyimi birini yanıltmak için çok uğraşmak demektir, onun yerine “canını dişine taktı, alnının damarı çatladı…” gibi deyimleri kullanmak daha uygundur.

Açıklama: “Başına çorap örnek” deyimi birinin arkasından ona zarar verici iş çevirmek anlamına gelir. O yüzden cümleden çıkarılması gerekir.

Açıklama: “Alnının damarı çatlamak” çok çalışmak anlamındadır. O yüzden deyim cümleye uygun değil.

Açıklama: “Başına çıkmak” deyimi taşkınlık veya hadsizlik yapmak gibi anlamlar bildirir, onun yerine “başına kakmak” deyimi gelmeli.

Açıklama: Ağzını açıp gözünü yummak deyimi kızgınlık ve öfke sonucunda söylenen sözler için kullanılır o yüzden bunun yerine “öve öve bitiremedi” deyiminin gelmesi gerekir.

Açıklama: “Başını boş bırakmak” deyimi, serbest bırakmak veya denetlememek anlamındadır. O yüzden yerine “başında beklemek” deyimi gelmeli.

Doğrusu: Akılları pazara çıkarmışlar, herkes yine kendi aklını almış.

Doğrusu: İki aslan bir posta sığmaz.


Sıkça Sorulan Sorular

Atasözü ve deyim olduğunu nasıl anlarız?

Atasözü ve deyimler kalıplaşmış söz gruplarıdır. Bu yönüyle birbirlerine benzer ancak aralarında birçok fark bulunur.

Deyim ve atasözü arasındaki fark nedir, örnekler verin.

Atasözleri cümle şeklindedir ve öğüt anlamı bildirir. Deyimler ise cümle şeklinde değildir. Genellikle “-mak/-mek” mastar ekiyle okunmaya uygundur.
Bin dost az, bir düşman çok: Bir insanın dostunun daha fazla olması, düşmanının hiç olmaması gerekir. (atasözü)
Daldan dala konmak: İlgilendiği bir konuyu veya benimsediği bir düşünceyi hemen değiştirmek. (deyim)

Açıklama: Yukarıdaki örneklerden ilki cümle şeklinde olduğu için ve bir öğüt anlamı bildirdiği için atasözüdür ancak alttaki deyimde böyle bir özellik yoktur.

“Deyim ve Atasözü Yanlışlığı” üzerine 3 yorum

Yorum yapın