İşte madde madde fiilimsi notları:

Fiilimsi Notları

1. Fiilimsiler, fiillerin aldıkları bazı yapım eki sayesinde tür değiştirir. Bu nedenle her bir fiilimsi türemiş yapılı sözcük sayılır.
Örnek: Çalış-an-lar (Önce “-an” sıfat fiil, yani yapım ekini; sonra “-lar” çoğul, yani çekim ekini almıştır.)

2. Fiilimsiler, fiil çekim (haber kipi, dilek kipi, kişi eki) eklerini almaz.

3. Fiilimsiler, isim çekim (çoğul, iyelik, tamlayan, hal ve ek-fiil) eklerini alabilir.
Örnek: getirdiklerindendir.
getir: Fiil kökü.
-dik: Sıfat-fiil eki.
-ler: Çoğul eki.
-in: İyelik (aitlik, sahiplik, tamlanan) eki.
-den: İsmin ayrılma hal eki.
-dir: Ek-fiil (eylem) eki.

4. Fiilimsiler, tıpkı isimler gibi yüklem olmak için ek-fiile (-dır, -di, -miş) ihtiyaç duyar.
Örnek: Tek bildiğin iş uyumaktır.

5. Fiilimsiler, fiilden çok isme daha yakındır. Bu nedenle yüklemi fiilimsi olan cümleler, isim cümlesi sayılır.
Örnek: Sepetteki elmalar lezzetli olanlardı.

6. Yüklem ve fiilimsiler cümlede birer yargı bildirir.
Örnek: Çalışmadan gelmesi beni oldukça şaşırttı. (Bu cümledeki üç fiilimsi, bir yüklem vardır; toplamda dört yargı bulunmaktadır.)

7. Yüklemin haricindeki fiilimsiler yan cümleciği oluşturur.
Örnek: Yazılan şiirler dergide yayımlanması için editöre yollandı. (Bu cümlede yüklemin dışında iki fiilimsi olduğu için iki yan cümlecik vardır.)

8. Tek yüklemli cümlede yüklemin haricinde en az bir fiilimsi olması o cümleyi birleşik yapılı hale getirir.
Örnek: Toprağı kazdıktan sonra fidanları getiri. (Altı çizili fiilimsi sayesinde cümle birleşik yapılıdır.)

9. Fiilimsiler tıpkı isimler gibi cümlede tamlama (isim veya sıfat tamlaması) oluşturabilir.
Örnekler:
Çocuğun ağlayışı (isim tamlaması), ağlayan çocuk (sıfat tamlaması)

10. İsim-fiiller bazen sıfat-tamlaması oluşturabilir.
Örnekler: Asma köprü, kesme şeker…

11. Sıfat-fiiller cümlede sıfat, bazen de isim tamlaması oluşturabilir.
Örnekler: Çözüleceklerin listesi, kazananların isimleri, ödevini yapmayanların bahanesi…

12. Zarf-fiillerin 2 görevi vardır.
Örnekler:
– Çay içmeden yola çıkmam. (durum görevindeki zarf-fiil)
– Çay içerken telefon çaldı. (zaman görevindeki zarf-fiil)

13. İsim-fiil eki olan “-ma/-me” eki olumlu olmalı. Bunun dışındaki diğer fiilimsi ekleri olumsuzluk anlamı taşıyabilir ya da olumsuzluk ekiyle kullanılabilir.
Olumsuzluk Ekiyle Kullanılan Fiilimsiler: çalışmayanlar, gitmeyince, kesmeyişi, getirmedikleri…
Olumsuzluk Anlamı Taşıyan Fiilimsi Ekleri: paslanmaz bıçak, okumadan, gider gitmez…

Uyarı: Bir fiil 2 tane “-ma/-me” ekini almışsa bunlardan ilki olumsuzluk, ikincisi isim-fiil ekidir. Aşağıdaki örneklerde vurgulu olan, isim-fiil ekidir.
Örnekler: çağırmaması, çözmemeyi… (Görüldüğü gibi -ma/-me eki “ması, mesi, mayı, meyi” şeklinde kullanıldığında isim-fiil eki oluyor.)

14. “-mez, -ar, -dik, ecek, -miş” ekleri bazen haber kipleri olabilir. Bu nedenle dikkatli olmak gerekir.
Örnekler:
– Ekşimiş yoğurdu dolaptan aldım. (Sıfat-fiil)
– Yoğurt ekşimiş, dolaptan alsana. (Çekimli-fiil)

15. “-diye” sözcüğü “-e/-a” ekini almış bir zarf fiil ekidir.
Örnek: Sen üzülme diye anlatmadım.

16. “-a…-a” ya da “-r…-maz” ekiyle oluşmuş ikileme halindeki zarf-fiiller, tek fiilimsi olarak sayılır.
Örnek: Haberi duyar duymaz telefona sarıldım. Bir süre bekledikten sonra telefonu Cemal açtı. Annesinin ameliyata gireceğini ağlaya ağlaya söyledi. Sakinleştirmeye çalışsam da nafile…

Yukarıdaki metinde fiilimsi sayısı 5’tir.

17. “-madan/-meden” eki çoğunlukla zarf fiildir ancak bazen içinde isim fiil eki olabilir. Dikkat etmek gerekir.
Örnekler:
– Yoğun bir koşturmadan sonra ancak dinlenebildim. (İsim-fiil)
– Çocuğu koşturmadan oynatın. (Zarf-fiil)

18. Fiilimsi ekinden sonra mastar (-mak/-mek) eki gelmez, o yüzden cümlede filimsi eki olduğunu düşündüğünüz bir ek varsa mastar ekini getirerek test edebilirsiniz.
Örnek: Bir süre bakıştılar. (Bu cümlede “bakıştılar” sözcüğü fiilimsi değil çünkü “-ış” ekinden sonra mastar eki gelebilir.)
Örnek: Onun yürüyüşü oldukça sertti. (Bu cümlede “yürüyüş” sözcüğü isim-fiildir.)

Sıkça Sorulan Sorular

“Fiilimsi notları” dosyasını indirmek için tıklayınız.