Öge Eksikliği – Anlatım Bozukluğu

Günlük yaşamda insanlar benzer işleri yapan arkadaşlarıyla kimi eşya ya da araç gereci paylaşabilir. İhtiyaç duyduğu anda başkasından ister, bazen de onların yardımına koşar. Bu hem yardımlaşma ve dayanışma duygusunu geliştirir hem de kendilerini maddi külfetten kurtarır. Dilimizde de ortak kullanılan sözcükler olabilir. Bu sayede cümleyi gereksiz yere uzatmayız ancak alakasız sözcük ya da ögeyi ortak kullandığımızda cümlenin anlatımı bozulur. Mesela sınıf tahtasına yazı yazan biriyle defterine yazı yazan birinin kullanacağı kalem ortak olamaz. Çünkü bu kalemlerin görev ve kullanım alanları farklı. Ortak öge kullanımı da bu şekildedir. İşte, açıklamalı örnekleriyle öge eksikliği konu anlatımı:

Genellikle virgül ya da bağlaçla bağlı birden çok yüklemli cümlelerde ihtiyaç duyulan bir ögeyi diğer cümledeki başka öge karşılayamadığında öge eksikliği oluşur. Örneğin “Kütüphaneden alınan kitap sayısı gün geçtikçe artıyor, demek ki insanların ilgisini çekiyor.”

Açıklama: İlk cümlede bulunan “kütüphaneden alınan kitap sayısı” öznesi, ikinci cümleyle ortak kullanılamaz çünkü insanların ilgisini çeken kitap sayısı değil, kitaptır. O yüzden “demek ki” sözcüğünden sonra “kitaplar” öznesi gelmeli.

Düzeltme: Kütüphaneden alınan kitap sayısı gün geçtikçe artıyor, demek ki kitaplar insanların ilgisini çekiyor.

Taktik: Öge eksikliği genellikle ikinci cümle de olur.

Taktik: Bir öge, olduğu gibi diğer cümlenin ihtiyaç duyduğu öge olamıyorsa orada öge eksikliği vardır.

Etkinlikte şiirleri sen, düz yazıları da Pınar okuyacak.

Açıklama: Sonda bulunan “okuyacak” yüklemi virgülden önceki cümlenin anlamını karşılamıyor çünkü o cümlede “sen” öznesi var. O yüzden virgülden hemen önce “okuyacaksın” yükleminin gelmesi gerekir.

Düzeltme: Etkinlikte şiirleri sen okuyacaksın, düz yazıları da Pınar okuyacak.

Bahçenin çevresi tel örgüyle kapandı, artık ekime hazır hale geldi.

Açıklama: İlk cümlede “bahçenin çevresi” öznesi, ikinci cümlenin öznesi olamaz çünkü ekime hazır hale gelen bahçedir. O yüzden virgülden sonra bu öznenin gelmesi gerekir.

Düzeltme: Bahçenin çevresi tel örgüyle kapandı, bahçe artık ekime hazır hale geldi.

Öğretmenin dediklerine harfiyen uyuyor, her zaman önemsiyordu.

Açıklama: Virgülle sıralanmış iki ayrı cümlede ikinci cümlenin ihtiyaç duyduğu nesne yoktur. O yüzden virgülden sonra “onu” nesnesinin gelmesi gerekir.)

Düzeltme: Öğretmenin dediklerine harfiyen uyuyor, onu her zaman önemsiyordu.

Kiraladığımız evi temizledik, önümüzdeki hafta taşınacağız.

Soru: Nereye taşınacaklar?

Cevap: Eve ya da kiraladığımız eve

Açıklama: Gördüğünüz gibi cevaptaki söz grubunun sonunda “-e” hal eki var ve bu söz grubu dolaylı tümleçtir. Bu öge cümlede olmadığı için cümlenin anlatımı bozuktur. Virgülden sonra “eve” ya da “oraya” dolaylı tümlecinin gelmesi gerekir.

Düzeltme: Kiraladığımız evi temizledik, eve önümüzdeki hafta taşınacağız.

Onu biri dinlemeye başlarsa sürekli konuşur, susmaz.

Açıklama: Virgülle ayrılmış iki yüklemli cümlede ikincisinin zamanını “sürekli” sözcüğü karşılamıyor. Çünkü “sürekli susmaz” ifadesi hatalıdır. Ona uygun bir zarf tümlecinin gelmesi gerekir. O yüzden virgülden hemen sonra “hiç” sözcüğünün gelmesi gerekir.

Düzeltme: Onu biri dinlemeye başlarsa sürekli konuşur, hiç susmaz.

Şirketteki arkadaşlarımı seviyorum, çok iyi anlaşıyoruz.

Açıklama: “Şirketteki arkadaşlarımı çok iyi anlaşıyoruz.” ifadesi yanlış olduğu için virgülden hemen sonra “onlarla” edatlı tümlecinin gelmesi gerekir.

Düzeltme: Şirketteki arkadaşlarımı seviyorum, onlarla çok iyi anlaşıyoruz.

Dikkat: Öge eksikliği bazen tek yüklemli cümlelerde de olur.

Örnek: Ustanın çalışmalarında ara sıra sorunlar çıkınca başka göreve alındı.

Açıklama: Başka göreve alınan tabi ki “usta” ancak cümlede doğrudan özne olarak verilmemiş. O yüzden “başka” sözcüğünden önce bu öznenin tekrar yazılması gerekir.

Düzeltme: Ustanın çalışmalarında ara sıra sorunlar çıkınca usta başka göreve alındı.


Öge Eksikliği ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Dolaylı tümleç nedir ve örnekleri nelerdir?

Dolaylı tümleç, cümlede yüklemin yerini bildirir. Yönelme, bulunma ve ayrılma hal ekinden birini alır.
Örnekler:
Aile albümümüz eski evimizde kalmış.
Dünyanın hiçbir yerinde bu kadar soğuk bir havayla karşılaşamazsın.
Şiirlerinde genellikle yalnızlıktan bahsediyor.

Dolaylı tümleç hangi sorunun cevabıdır?

Nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden, neye, neyde, neyden sorularının cevabıdır.

Dolaylı tümleç eksikliğinin neden olduğu anlatım bozukluğu nedir?

Genellikle ihtiyaç duyulan bir dolaylı tümlecin diğer cümlede ya hiç olmaması ya da başka bir öge olarak kullanılmasıdır.

Ögelerde nesne nasıl bulunur?

Geçişli çatılı fiillerin yüklem olduğu cümlelere “neyi, kimi, ne?” sorularından birini sorarak buluruz.

Nesne eksikliği nasıl bulunur?

İhtiyaç duyulan bir nesnenin yanındaki cümlede başka bir öge olarak kullanılması ya da bulunmaması, nesne eksikliğine neden olur.

Zarf tümleci ne sorulur?

Zarf tümlecini bulmak için cümlede yükleme neden, niçin, ne diye, hangi sebeple, niye, hangi amaçla, nasıl, ne zaman, ne kadar…” gibi sorulardan birini sorarız.

Belirtisiz nesne için hangi sorular sorulur?

Belirtisiz nesneyi “ne?” sorusuyla buluruz.

Zarf tümleci nasıl bulunur?

Zarf tümleci cümlede sebep, amaç, zaman, durum ya da miktar gibi anlamlar bildiren ögedir.

Nasıl sorusu hangi öge?

Nasıl sorusu fiil yüklemine sorulduğunda zarf tümlecini, isim yüklemine sorulduğunda niteleme sıfatını buldurur.

“Öge Eksikliği – Anlatım Bozukluğu” üzerine 2 yorum

Yorum yapın